Toàn cảnh hệ sinh thái Solana Quý 1: Dữ liệu toàn diện giảm sút, bước vào giai đoạn "hạ nhiệt", 5 trụ cột chính có thể quyết định thành bại của vòng mở rộng tiếp theo

Viết bài: Michael Nadeau, Báo cáo DeFi

Dịch: Glendon, Techub News

Trong năm qua, Solana luôn là nền tảng đầu tư mạo hiểm hàng đầu trong lĩnh vực tiền điện tử. Vị trí này đã cung cấp cho mạng lưới của nó một “bài kiểm tra áp lực” vô giá. Kết quả là, hoạt động người dùng, phí giao dịch, số lượng nhà phát triển và sự chú ý của nhà đầu tư đều tăng vọt.

Tuy nhiên, điều này cũng khiến mạng lưới dễ bị ảnh hưởng bởi “giảm nhiệt” sau khi xu hướng rủi ro giảm đi. Hiệu ứng “giảm nhiệt” này đã xuất hiện trong quý đầu tiên. Hiện tại, Solana đã bước vào chế độ thiết lập lại. Bài viết sẽ chia sẻ cập nhật dữ liệu toàn diện về hiệu suất của mạng Solana trong quý đầu tiên, cùng với các hướng đi mà chúng tôi sẽ tập trung tiếp theo.

Hiệu suất hoạt động

Giá trị kinh tế thực tế

Nguồn dữ liệu: Báo cáo DeFi

REV = Phí cơ bản, phí ưu tiên, MEV (tiền tip của Jito) và phí bỏ phiếu để truy cập không gian khối L1. MEV (tiền tip của Jito) được phân bổ cho các chủ sở hữu SOL thông qua staking. Các khoản phí còn lại thuộc về các xác thực viên, trong đó 50% phí cơ bản sẽ bị đốt cháy.

Tổng phí của mạng Solana trong quý đầu tiên là 89 triệu USD — mức thấp nhất kể từ quý III năm 2023. Giảm 1,4% so với quý trước, giảm 68% so với cùng kỳ năm ngoái.

Để tham khảo, phí của Ethereum L1 trong quý đầu tiên là 82 triệu USD.

Phân tích cụ thể như sau:

Phí cơ bản: giảm 8,7% trong quý đầu tiên, nhưng tăng 9,4% so với cùng kỳ;

Tiền tip Jito (MEV): giảm 19,7% trong quý đầu tiên, giảm 72,3% so với cùng kỳ;

Phí ưu tiên: tăng 23% trong quý đầu tiên, nhưng giảm 68,8% so với cùng kỳ;

Phí bỏ phiếu: giảm 44,5% trong quý đầu tiên, giảm 16,4% so với cùng kỳ.

Tóm tắt các điểm chính

Solana trong chu kỳ trước là “địa bàn của đầu cơ” (song song với Hyperliquid). Các ứng dụng mạnh nhất trên mạng (Pump, Axiom, Raydium, Jupiter) đều hướng tới các nhà giao dịch bán lẻ, dẫn đến doanh thu trên chuỗi có tính chu kỳ rất cao và phụ thuộc nhiều vào nhu cầu đầu cơ.

Biểu đồ này cũng giúp hình dung thời kỳ đạt đỉnh của đầu cơ trong chu kỳ trước: cuối năm 2024 đến đầu năm 2025. Từ thời điểm đó, sự chú ý xã hội và hoạt động trên chuỗi của Solana liên tục giảm xuống. Trong ngắn hạn, khó có thể thấy xu hướng này đảo chiều.

Điều tích cực là Pump Fun hoạt động khá ổn định trong thị trường giảm giá, và chúng tôi bắt đầu thấy các công ty fintech mới xây dựng các ứng dụng stablecoin dựa trên Solana (sẽ trình bày chi tiết trong báo cáo sau). Cuối cùng, chúng tôi cho rằng Solana cần cạnh tranh với Hyperliquid trong giao dịch hợp đồng vĩnh viễn và dẫn đầu trong việc token hóa cổ phần trên chuỗi (và các tài sản thế giới thực khác) để giảm thiểu sự biến động chu kỳ cực đoan của nhóm người dùng trên mạng.

Lợi nhuận thực tế trên chuỗi

Lợi nhuận thực tế trên chuỗi = MEV trả cho các xác thực viên và chuyển cho các chủ sở hữu SOL qua staking (không bao gồm thanh toán của nhà vận hành).

Lợi nhuận trung bình hàng năm trong quý đầu tiên là 0,17%, tăng 33% so với quý trước, nhưng giảm 67% so với cùng kỳ. Sự tăng trưởng trong quý thứ hai chủ yếu do biến động cực đoan của các sàn giao dịch phi tập trung từ cuối tháng 1 đến đầu tháng 2.

Sự giảm 67% so với cùng kỳ cho thấy, kể từ đợt bùng nổ trong quý đầu tiên năm ngoái (khi nhiều lãnh đạo G20 đã xuất hiện trên Solana với meme coin), hệ sinh thái đã thoái lui mạnh khỏi bong bóng đầu cơ.

Tổng lợi nhuận trên chuỗi

Tổng lợi nhuận trên chuỗi = MEV + lượng phát hành của protocol chuyển cho các chủ sở hữu SOL (không bao gồm thanh toán của nhà vận hành).

Lợi nhuận trung bình hàng năm của tổng lợi nhuận trên chuỗi trong quý đầu tiên là 6,7%, trong đó 89% đến từ lượng SOL mới phát hành.

Trong quý này, tổng lợi nhuận trên chuỗi tăng 0,25%, nhưng giảm 66% so với cùng kỳ.

Tình hình cơ bản của mạng lưới

GDP hàng tháng

GDP = tổng phí của các ứng dụng hàng đầu trên chuỗi (không tính phí trên chuỗi). Trong quý đầu tiên, các ứng dụng hàng đầu của Solana tạo ra 451 triệu USD GDP mạng lưới (gấp 5 lần REV của L1), giảm 7% so với quý IV năm 2025, và giảm 54% so với cùng kỳ năm ngoái.

Top 10 ứng dụng:

Pump Fun (mạng xã hội / giao dịch bán lẻ): 103 triệu USD (tăng 3% trong quý, giảm 13% so với cùng kỳ)

Circle (stablecoin): 63 triệu USD (giảm 28% trong quý, tăng 105% so với cùng kỳ)

Axiom (ứng dụng giao dịch): 46 triệu USD (giảm 24% trong quý, tăng 1829% so với cùng kỳ)

Jupiter (hợp nhất DEX và ứng dụng giao dịch): 45 triệu USD (giảm 3% trong quý, giảm 45% so với cùng kỳ)

GMX (hợp đồng vĩnh viễn DEX): 32 triệu USD (tăng mạnh so với 16 triệu USD của quý IV)

Phantom (ví): 29 triệu USD (giảm 12% trong quý, giảm 46% so với cùng kỳ)

Raydium (hạ tầng DEX và nền tảng khởi chạy): 24,6 triệu USD (giảm 26% trong quý, giảm 83% so với cùng kỳ)

Tether (stablecoin): 20,5 triệu USD (tăng 24% trong quý, tăng 85% so với cùng kỳ)

Jito (thực thi giao dịch): 19,9 triệu USD (giảm 19% trong quý, giảm 72% so với cùng kỳ)

Orca (DEX công khai): 14,3 triệu USD (giảm 34% trong quý, giảm 55% so với cùng kỳ)

Tham khảo, các ứng dụng trên Ethereum L1 trong quý đầu tạo ra 1,9 tỷ USD GDP (gấp 4,2 lần Solana).

Tóm tắt các điểm chính

Doanh thu Pump Fun trong quý đầu vượt qua Solana L1. Tuy nhiên, định giá của SOL hiện tại gấp 77 lần Pump Fun (theo định giá pha loãng hoàn toàn là 43 lần). Chúng tôi cho rằng có sự lệch lạc trong đó. Đó là lý do PUMP hiện nằm trong danh sách theo dõi.

Số địa chỉ hoạt động

Địa chỉ hoạt động duy nhất = ví độc lập gửi ít nhất một giao dịch mỗi ngày. Trung bình trong quý đầu, mạng Solana có 2,4 triệu địa chỉ hoạt động hàng ngày, tăng 7,5% so với quý trước, nhưng giảm 4,8% so với cùng kỳ.

SOL staking hoạt động

Khối lượng staking hoạt động trong quý đầu tăng 1,2%, tăng 10,8% so với cùng kỳ. Tính đến ngày 31/3/2026, có tổng cộng 426,4 triệu SOL đã được staking vào mạng, chiếm 74,4% nguồn cung lưu hành và 68% tổng cung.

Tóm tắt các điểm chính

Khác với Ethereum, việc tăng lượng SOL staking không làm tăng lượng phát hành mới dành cho xác thực viên. Ngược lại, theo lịch trình cố định chống lạm phát, lượng phát hành sẽ giảm 15% mỗi năm cho đến khi giảm còn 1,5% mỗi năm.

Chi phí để tạo ra 1 USD doanh thu

Chi phí trung bình để tạo ra 1 USD giá trị kinh tế thực tế trong quý đầu là 8,10 USD, giảm 31% so với quý trước, nhưng tăng 93% so với cùng kỳ.

Tại sao điều này quan trọng?

Chi phí để tạo ra 1 USD giá trị thực tế tăng lên cho thấy, so với giá trị thực tế tạo ra trong quý này, cần nhiều lượng phát hành hơn (lạm phát mạng) để đảm bảo an toàn mạng. Điều này cho thấy tốc độ giảm chi phí hoạt động/mạng trong quý nhanh hơn tốc độ giảm doanh thu.

Tham khảo, Ethereum trong quý đầu tiêu tốn 13,79 USD để tạo ra 1 USD REV.

Stablecoin

Nguồn cung stablecoin

Hiện tại, tổng lượng stablecoin trên mạng Solana là 15,9 tỷ USD, giảm 2,7% trong quý, nhưng tăng 18% so với cùng kỳ. Trong tổng số này, stablecoin chiếm 4,5% tổng cung tiền điện tử, xếp sau Ethereum, Tron và BNB.

Các nhà phát hành stablecoin chính trên nền tảng Solana:

Circle/USDC: 9 tỷ USD (giảm 16% trong quý, giảm 11% so với cùng kỳ).

Tether/USDT: 3,5 tỷ USD (tăng 27% trong quý, tăng 46% so với cùng kỳ).

Paypal/USDPY: 720 triệu USD (giảm 23% trong quý, nhưng tăng 440% so với cùng kỳ).

Paxos/USDG: 940 triệu USD (tăng 8% trong quý, tăng 1021% so với cùng kỳ).

World Liberty Finance/USD1: 884 triệu USD (tăng 670% trong quý).

Solstice/USX: 355 triệu USD (tăng 16% trong quý).

Chúng tôi dự đoán Solana sẽ chứng kiến nhiều đổi mới về stablecoin trong các lĩnh vực sau:

Các fintech ở Mỹ cung cấp dịch vụ chuyển tiền, trả lương, phí thẻ/hoán đổi tại châu Mỹ Latinh. Một số ví dụ tiềm năng gồm Rain, Morse và Takenos.

Các công ty fintech có giấy phép tại Mỹ cung cấp giải pháp trả lương mới bằng stablecoin. Chúng tôi nghĩ rằng điều này có thể xuất hiện sau khi dự luật Clarity được thông qua, và chúng tôi vẫn tin rằng các nhà phát hành stablecoin chiến thắng cuối cùng sẽ cung cấp một loạt dịch vụ xung quanh token này.

Tốc độ luân chuyển của stablecoin

Tốc độ luân chuyển hiệu quả của stablecoin đo lường tỷ lệ quay vòng hàng ngày của mỗi đô la stablecoin trên chuỗi. Chỉ số này loại bỏ các giao dịch giả mạo và vòng lặp, để xác định tốc độ luân chuyển thực sự, dựa trên lượng chuyển khoản ròng hàng ngày/nguồn cung lưu hành. Giá trị này tăng cho thấy hoạt động kinh tế trên mạng Solana tăng lên.

Trong quý đầu, tốc độ luân chuyển trung bình của stablecoin là 0,07, giảm 69% so với quý trước, nhưng tăng 29% so với cùng kỳ.

Giá trị 0,07 trong quý đầu cho thấy mỗi ngày, 7% lượng stablecoin lưu hành được “quay vòng”. Để so sánh, Ethereum L1 trong quý đầu có tỷ lệ luân chuyển hàng ngày của stablecoin là 2%.

Khi các công ty fintech mới xây dựng trên Solana kết hợp với các quy định mới, chúng tôi dự đoán tốc độ luân chuyển của stablecoin sẽ tiếp tục tăng trưởng ổn định trong vài năm tới, đồng thời giảm phụ thuộc vào các hoạt động chu kỳ / các giao dịch “rủi ro” / đầu cơ.

Kinh tế token

Tỷ lệ pha loãng ròng

Tỷ lệ pha loãng ròng = lượng phát hành hàng ngày của giao thức trừ đi lượng SOL bị đốt cháy / nguồn cung lưu hành (theo năm). Tỷ lệ pha loãng ròng dương gây ra sự pha loãng cho các chủ sở hữu SOL chưa staking.

Tỷ lệ pha loãng ròng của SOL trong quý đầu là 4,38%, giảm 5,3% so với quý trước, và giảm 7,7% so với cùng kỳ. Các yếu tố thúc đẩy:

Lượng phát hành SOL: 6,26 triệu trong quý (thấp hơn 6,45 triệu của quý IV)

Lượng đốt SOL: 677 nghìn trong quý (cao hơn 637 nghìn của quý IV)

Kết quả ròng: phát hành mới 6,19 triệu SOL (tỷ lệ lạm phát hàng năm 4,38%)

Lưu ý, khác với Ethereum, việc tăng lượng staking không làm tăng lượng SOL phát hành mới cho các xác thực viên. Điều này có nghĩa là lượng phát hành SOL trên mạng luôn giảm dần (theo quy định của mạng, tỷ lệ giảm phát hàng năm là 15%).

Ảnh hưởng đến xác thực viên / người staking?

Khi mạng có nhiều SOL hơn được staking, nếu phí trên chuỗi không đủ bù đắp chênh lệch, lợi nhuận staking sẽ giảm.

DeFi

Khối lượng giao dịch DEX

Lĩnh vực này gồm 11 DEX công cộng và 9 DEX riêng tư. Câu chuyện trong DeFi của Solana vẫn là sự tăng trưởng của các DEX riêng tư (hiện chiếm ưu thế).

Trung bình trong quý đầu, khối lượng giao dịch hàng ngày của DEX là 3,2 tỷ USD, giảm 32% so với quý trước, giảm 4% so với cùng kỳ. Tham khảo, khối lượng giao dịch trung bình hàng ngày của DEX trên Ethereum L1 trong quý đầu là 2 tỷ USD, nếu tính cả DEX L2 thì là 3,6 tỷ USD.

Các DEX hàng đầu theo khối lượng giao dịch trên Solana:

HumidiFi DEX riêng: 613 triệu USD/ngày (giảm 55% trong quý).

BisonFi DEX riêng: 574 triệu USD/ngày (tăng 614%).

Meteora DEX công cộng: 447 triệu USD/ngày (giảm 36%).

Raydium DEX công cộng: 298 triệu USD/ngày (giảm 69%, giảm 60% so với cùng kỳ).

Orca DEX công cộng: 278 triệu USD/ngày (giảm 41%, giảm 21% so với cùng kỳ).

Tốc độ luân chuyển DeFi

Tốc độ luân chuyển DeFi đo lường tỷ lệ quay vòng của mỗi đô la trong các giao thức DeFi. Khi chỉ số này lớn hơn 1, nghĩa là hàng ngày, tổng giá trị bị khóa trong các giao thức vượt quá khối lượng giao dịch của mạng. Trung bình trong quý đầu, tốc độ luân chuyển của TVL là 0,43, mạng quay vòng trung bình 43% mỗi ngày. Chỉ số này giảm 7% so với quý trước, giảm 23% so với cùng kỳ.

Tóm tắt các điểm chính

Tuần trước, chúng tôi nhấn mạnh rằng tỷ lệ pha loãng của mạng là chỉ số quan trọng nhất đối với Ethereum. Đối với SOL, chúng tôi cho rằng tốc độ luân chuyển của DeFi mới là yếu tố quan trọng nhất. Tại sao?

Ý tưởng cốt lõi của Solana là “DeFi nhanh”. Tốc độ và tỷ lệ quay vòng là các yếu tố chính thúc đẩy phí mạng. Đây cũng là lý do lợi nhuận thực tế của Solana trong năm 2024/2025 luôn cao hơn Ethereum. Chúng tôi tin rằng, tốc độ của Solana cuối cùng sẽ khiến nó trở thành “nam châm” của vốn trong môi trường rủi ro cao. Điều này khiến SOL trở thành một tài sản phản ứng cực kỳ nhạy bén, có hệ số beta cao.

Token giao dịch mới

Token giao dịch mới = số lượng token được tạo ra trên nền tảng Solana.

Trong quý đầu, tổng cộng có 3 triệu token mới được tạo ra trên Solana, tăng 42% so với quý trước, tăng 21% so với cùng kỳ. Trong đó, Pump Fun tiếp tục dẫn đầu thị trường, tạo ra 2,5 triệu token mới trong quý (chiếm 85% thị phần). Pump Fun thể hiện ấn tượng trong thị trường giảm giá và vẫn là điểm sáng chính trong hệ sinh thái Solana (song song với sự tăng trưởng của các DEX riêng tư). Một lần nữa, ứng dụng này đã tạo ra doanh thu vượt quá Solana L1 trong quý đầu.

Chỉ số hiệu suất hợp lý

Kết luận

Trong chu kỳ trước, Solana là “thiên đường của các nhà đầu cơ”, đồng thời thu hút số lượng người dùng tiền điện tử mới nhiều hơn bất kỳ blockchain nào khác. Điều này giúp mạng lưới: tạo ra một số ứng dụng tiền điện tử phát triển nhanh nhất, sinh lợi nhất (Pump, Axiom, Jupiter, v.v.), khẳng định vị thế là “nền tảng xây dựng” và thử thách hạ tầng mạng (thành công).

Hiện tại, dù các nhà phát triển có thể không còn “bối rối” như năm 2022, nhưng mạng lưới chắc chắn đang trải qua một vòng thiết lập lại mới. Nhìn về tương lai, chúng tôi nhận thấy năm trụ cột then chốt có thể quyết định thành công của Solana trong đợt mở rộng tiếp theo:

Các ứng dụng giao dịch tiêu dùng / bán lẻ. Trong nhiều năm, các quỹ đầu tư mạo hiểm gốc crypto đã tài trợ cho các ứng dụng “trò chơi” trên chuỗi. Nhưng thực tế, trong lĩnh vực tiền điện tử, không có trò chơi thực sự nào. “Trò chơi” ở đây chính là giao dịch bán lẻ. Và đây có thể là ứng dụng có giá trị nhất trong lĩnh vực crypto. Như báo cáo đã đề cập, ngay cả trong thị trường giảm giá hiện tại, Pump Fun vẫn là điểm sáng lớn của Solana. Nhóm đang tập trung cải thiện trải nghiệm di động để biến nó thành một ứng dụng xã hội / giao dịch phổ biến (thay vì chỉ là nền tảng desktop gốc crypto).

Thị trường hợp đồng vĩnh viễn. Solana cần cạnh tranh với Hyperliquid trong lĩnh vực này. Đáng chú ý, hợp đồng vĩnh viễn phổ biến nhất của Solana (Drift) đã bị tấn công vào ngày 1/4, gần một nửa TVL bị hacker đánh cắp. Điều này là cú sốc lớn cho hệ sinh thái, vì nó đã mất lợi thế trong cạnh tranh với Hyperliquid. Hiện tại, điều này có thể mở ra cơ hội cho các đối thủ hoặc nhà xây dựng mới ra mắt các dự án hợp đồng vĩnh viễn trên Solana — cần theo dõi sát sao.

Tiếp cận tài chính truyền thống (TradFi). Để trở thành “Nasdaq trên blockchain”, Solana cần có các tài sản của Nasdaq. Điều này có nghĩa là nó cần thu hút các nhà phát hành tài sản muốn token hóa các tài sản như cổ phiếu, trái phiếu. Ngoài các vấn đề về quy định, việc tìm ra cơ chế khuyến khích phù hợp cho các nhà phát hành có thể là rào cản lớn nhất. Cần thời gian để thực hiện.

Trở thành blockchain công cộng hàng đầu, cung cấp dịch vụ cho các doanh nghiệp xây dựng sản phẩm tài chính dựa trên stablecoin, đặc biệt ở các thị trường mới nổi như Mỹ Latinh.

Tiếp tục chiến thắng trong “cuộc chiến của các nhà phát triển”. So với các đối thủ trong lĩnh vực crypto, cách hoạt động của Quỹ phát triển Solana giống như một công ty công nghệ quản lý tốt. Do đó, Solana thường có nguồn dự trữ nhà phát triển mạnh hơn, được thúc đẩy bởi chương trình “nhà hacker toàn cầu” nhằm tìm kiếm và hỗ trợ các nhà phát triển gia nhập Solana. Tổ chức và đầu tư liên tục trong lĩnh vực này là yếu tố then chốt cho thành công bền vững của mạng lưới. Tham khảo, số lượng nhà phát triển toàn thời gian của Solana hiện giảm 32%, trong khi Ethereum giảm 29%.