Giá trị thị trường đạt mức cực hạn lần cuối cùng từ năm 1871 — Điều này có ý nghĩa gì đối với danh mục đầu tư của bạn

S&P 500 gần đây vượt mốc 7.000 đã kích thích sự hứng khởi của các nhà đầu tư, đặc biệt nhờ vào sự lạc quan về trí tuệ nhân tạo và lợi nhuận doanh nghiệp vững chắc. Tuy nhiên, bên dưới tâm lý lạc quan này là một chỉ số đang báo động trên Phố Wall. Tỷ lệ giá trên lợi nhuận điều chỉnh theo chu kỳ của Shiller đã vượt trên 40 — chỉ mới là lần thứ hai trong hơn 150 năm lịch sử thị trường kể từ năm 1871.

Sự hiếm có về mặt thống kê này cần được chú ý. Khi định giá đạt đến mức cực đoan như vậy, các mô hình lịch sử cho thấy nhà đầu tư nên điều chỉnh kỳ vọng lợi nhuận dài hạn xuống đáng kể.

Hiểu về CAPE: Góc nhìn lịch sử 150 năm

Tỷ lệ CAPE của Shiller khác biệt so với các chỉ số giá trên lợi nhuận tiêu chuẩn bằng cách tích hợp trung bình động 10 năm của lợi nhuận đã điều chỉnh theo lạm phát. Cơ chế làm mượt này giúp loại bỏ biến động lợi nhuận tạm thời và cung cấp bức tranh rõ ràng hơn về việc thị trường đang giao dịch ở mức định giá bình thường, hợp lý hay quá mức so với lịch sử.

Hiện tại, tỷ lệ này quanh mức 40,5, cao hơn nhiều so với trung bình dài hạn từ 16 đến 18. Để hình dung rõ hơn: nhà đầu tư đang trả khoảng 2,5 lần nhiều hơn cho mỗi đô la lợi nhuận so với mức bền vững theo lịch sử. Kể từ năm 1871, khi các ghi chép thị trường có hệ thống bắt đầu, những mức cao như vậy hiếm khi xảy ra và thường là ngoại lệ chứ không phải quy luật.

Lần cuối CAPE vượt 40: Một bài học cảnh báo

Chỉ có một lần trước đây CAPE vượt qua ngưỡng 40, đó là vào tháng 12 năm 1999, trong giai đoạn cuối của bong bóng dot-com. Sự kiện này mang lại một cảnh báo lịch sử đáng suy ngẫm.

Thập kỷ sau tháng 12 năm 1999 được gọi là “thập kỷ mất mát của cổ phiếu”. Từ 1999 đến 2009, S&P 500 mang lại lợi nhuận hàng năm âm 0,9% — một lời nhắc nhở rõ ràng rằng ngay cả chỉ số chứng khoán lớn nhất thế giới cũng không thể tạo ra lợi nhuận tích cực khi định giá đã đạt đến mức bong bóng. Đáng chú ý là, mặc dù tỷ lệ CAPE vượt quá 40 vào cuối năm 1999, thị trường vẫn tiếp tục tăng trong khoảng ba tháng nữa trước khi đảo chiều, cho thấy việc dự đoán đỉnh thị trường vẫn là điều cực kỳ khó khăn.

Những gì số liệu dự báo cho năm 2026 và xa hơn

Các mô hình định giá hiện tại cho thấy kỳ vọng lợi nhuận còn hạn chế. Theo phân tích gần đây, lợi nhuận hàng năm dự kiến trong tương lai của S&P 500 khoảng 1,5% — thấp hơn nhiều so với trung bình lịch sử. Dù các ước tính này mang tính không chắc chắn và kết quả trong tương lai có thể khác biệt, lịch sử cho thấy: mỗi khi tỷ lệ CAPE đạt mức cực đoan như ngày nay, các giai đoạn 10 đến 20 năm sau đó thường mang lại lợi nhuận thấp.

Các điều chỉnh thị trường khi định giá quá cao thường diễn ra qua ba cơ chế: giảm mạnh giá cổ phiếu, kéo dài thời kỳ tăng trưởng chậm hoặc đi ngang kéo dài khi định giá co lại do lợi nhuận bắt kịp. Thời điểm của các điều chỉnh này vẫn không thể dự đoán chính xác — có thể bắt đầu vào năm 2026, muộn hơn hoặc định giá có thể duy trì lâu hơn mức lịch sử. Tỷ lệ CAPE không phải là công cụ dự đoán chính xác thời điểm thị trường đỉnh; lịch sử cho thấy định giá cao có thể kéo dài lâu hơn so với phân tích dựa trên các yếu tố cơ bản.

Điều rõ ràng là dữ liệu cảnh báo về tiềm năng lợi nhuận trong tương lai. Đối với các nhà đầu tư xây dựng danh mục dài hạn hoặc nhiều năm, bối cảnh định giá ngày nay cho thấy cần điều chỉnh kỳ vọng lợi nhuận xuống đáng kể so với các giả định lạc quan thường được tích hợp trong kế hoạch tài chính.

Những bài học dành cho nhà đầu tư: Kỳ vọng thận trọng lâu dài

Sự kết hợp giữa sự hưng phấn ngắn hạn và các chỉ số định giá cực đoan trong quá khứ tạo ra một mâu thuẫn cần thừa nhận. Trong khi các biến động ngắn hạn của thị trường vẫn khó dự đoán, triển vọng lợi nhuận dài hạn có vẻ bị ảnh hưởng bởi các mức định giá cao ngày nay.

Điều này không nhất thiết có nghĩa là giá hiện tại là điểm vào kém hấp dẫn cho mọi nhà đầu tư — từng cá nhân, thời gian đầu tư và mức độ chấp nhận rủi ro đều khác nhau. Thay vào đó, những người đưa ra quyết định đầu tư vào năm 2026 nên chuẩn bị tâm lý với kỳ vọng thực tế hơn: sự kết hợp giữa định giá đắt đỏ và tăng trưởng lợi nhuận hạn chế có thể giới hạn lợi nhuận trong tương lai xuống mức thấp hơn nhiều so với trung bình lịch sử, ít nhất trong trung hạn.

Bài học từ năm 1871 đến nay rõ ràng: các mức định giá cực đoan có ý nghĩa quan trọng. Chúng ảnh hưởng đến quản lý rủi ro, dự báo lợi nhuận và khả năng duy trì tâm lý vững vàng để vượt qua các biến động tất yếu phía trước.