Nhìn Thấu Tương Lai Tài Chính Mà Peter Thiel Đã Phát Hiện: Hành Trình Từ FinTech Đến Mã Hóa

Trong thế giới công nghệ tài chính, một thời đại đang khép lại. Vào giữa năm 2025, Valar Ventures do nhà đầu tư Silicon Valley Peter Thiel dẫn dắt đã bán ra 4,8 triệu cổ phần của Wise. Giao dịch trị giá khoảng 50 triệu bảng. Tuy nhiên, đây không chỉ đơn thuần là việc chốt lời, mà còn là biểu tượng cho sự kết thúc của mô hình đổi mới tài chính của thế hệ trước. Tại sao Peter Thiel lại đưa ra quyết định này? Đằng sau đó là những suy nghĩ sâu sắc về cách thay đổi hệ thống tài chính bản thân nó.

Kết thúc thời kỳ vàng son của FinTech, ý nghĩa của việc rút lui khỏi Wise

Năm 2013, Peter Thiel để ý đến một văn phòng nhỏ ở Đông London. Đó là một startup mới thành lập mang tên TransferWise. Với nhiệm vụ đơn giản là làm cho việc chuyển tiền qua biên giới trở nên rẻ hơn và nhanh hơn, họ đã tiếp cận bằng một phương pháp sáng tạo. Không cần giấy phép ngân hàng, hệ thống này dựa trên cơ chế đối sánh tỷ giá hối đoái để dòng tiền có thể lưu thông mà không cần vượt qua biên giới.

Peter Thiel luôn thích những điều khác biệt. Ông ưa thích các hệ thống tự do khỏi sự kiểm soát của chính phủ và quy định, đầu tư vào các cải tiến tập trung vào hiệu quả cá nhân. TransferWise hoàn toàn phù hợp với lý tưởng này. Không dựa vào giấy phép, tránh các trung gian, xác định tỷ giá trực tiếp giữa các người dùng. Logic của sản phẩm tự hoàn chỉnh, con đường phát triển rõ ràng.

Điều này còn thể hiện rõ trong mô hình “từ 0 đến 1” mà Peter Thiel luôn nhấn mạnh. Chiếm lĩnh các thị trường nhỏ trong khoảng trống của hệ thống hiện có, xây dựng vị thế độc quyền nhỏ dựa trên hiệu quả, rồi mở rộng trong phạm vi hợp lý. Chức năng đối sánh tiền tệ của TransferWise chính là điểm nhấn về hệ thống ở cấp độ cao.

Sự tăng trưởng sau đó diễn ra rất nhanh. Đến năm 2017, số tiền thanh toán hàng tháng vượt quá 1 tỷ bảng. Năm 2020, tổng giá trị giao dịch hàng năm đạt 67 tỷ bảng, định giá công ty là 5 tỷ USD. Năm 2021, đổi tên thành Wise và niêm yết trực tiếp trên Sở Giao dịch Chứng khoán London với giá trị vốn hóa lên tới 11 tỷ USD. Là nhà đầu tư ban đầu của Valar Ventures, họ đã trở thành một trong những người hưởng lợi lớn nhất từ IPO này.

Tuy nhiên, đến năm 2025, câu chuyện này đã bước sang một trang mới. Toàn bộ ngành FinTech đang gặp khó khăn trong huy động vốn. Theo thống kê của Crunchbase, số lượng giao dịch huy động vốn toàn cầu của FinTech đã giảm xuống còn 1805, giảm hơn 30% so với cùng kỳ năm trước. Riêng lĩnh vực FinTech bán lẻ còn tồi tệ hơn, với số tiền vay trong quý đầu năm 2025 giảm 37,8% so với quý trước.

Lý do khiến FinTech thành công trước đây là tìm ra điểm tối ưu tại các điểm cuối của hệ thống ngân hàng. Thay thế một phần chức năng ngân hàng bằng API, hệ thống phí, trải nghiệm người dùng. Tuy nhiên, giờ đây, tất cả các phần dễ tối ưu đã được cải tiến, còn lại chỉ là gánh nặng về tuân thủ, chi phí thu hút khách hàng tăng cao và không gian tăng trưởng thu hẹp.

Wise là ví dụ điển hình. Cổ phiếu giảm hơn 20% so với đỉnh năm 2024. Bị phạt 9 triệu USD bởi FinCEN – Cơ quan thực thi pháp luật về tội phạm tài chính của Mỹ. Các cơ quan quản lý của Anh cũng bắt đầu rà soát lại. Mô hình tuân thủ nhẹ nhàng từng là niềm tự hào giờ đang bị áp lực của thực tế đè nặng. Và một mối đe dọa sâu sắc hơn đã xuất hiện: các loại stablecoin mang lại con đường thanh toán mới.

Giới hạn của đổi mới tài chính cũ và sự chuyển hướng sang xây dựng hệ thống mới

Hệ thống thanh toán trong thời đại Crypto bắt đầu xâm phạm mô hình cũ. Các giao dịch trên chuỗi của stablecoin cho phép thanh toán và thanh khoản trong thời gian thực. Không cần trung gian ngân hàng, chuyển tiền toàn cầu chỉ trong vài phút. Các giải pháp trung gian như Wise đang dần mất đi ý nghĩa tồn tại của mình.

Điều này đánh dấu một sự thay đổi căn bản. Thế hệ FinTech trước đây tập trung vào tầng biểu diễn – hệ thống tài khoản, lộ trình thanh toán, thiết kế giao diện người dùng. Nói cách khác, chỉ là lớp vỏ dễ sử dụng hơn trên hệ thống tài chính cũ. Tăng tiện ích cho ngân hàng, nhưng chưa thể thay thế ngân hàng hoàn toàn.

Trong khi đó, các giao thức Crypto thế hệ mới tác động trực tiếp vào tầng giao thức, tầng thanh toán. Xây dựng các thành phần hệ thống tự vận hành độc lập, không phụ thuộc vào ngân hàng hay ngân hàng trung ương. Tạo ra các con đường thanh toán và hệ thống xác thực danh tính độc lập. Những lĩnh vực từng là phần phụ của hệ thống tài chính đang trở thành trung tâm của hệ thống tài chính song song.

Khi giá trị không còn nằm ở giao diện phía trước nữa mà bắt đầu thấm vào cấu trúc nền tảng phía sau, các nhà đầu tư tự nhiên sẽ hướng mắt về phần đáy của hệ thống. Nơi có thể làm lung lay trật tự căn bản. Peter Thiel đã để ý đến điều đó.

Những câu nói nổi tiếng và sự tiến hóa trong triết lý đầu tư của Peter Thiel

Peter Thiel từng để lại câu nói nổi tiếng: “We wanted flying cars, instead we got 140 characters.” – Chúng ta mong đợi xe bay, nhưng cuối cùng chỉ có 140 ký tự. Đây là lời phê phán về việc các đổi mới trước đây chỉ là tối ưu hóa quảng cáo và kéo dài thời gian giữ chân người dùng, chưa đi đến tương lai thực sự.

Thiel không hài lòng với việc tối ưu hóa trong hệ thống cũ. Ông tìm kiếm điểm bắt đầu để viết lại logic nền tảng của hệ thống. Từ năng lượng, y tế, khám phá vũ trụ, đến Crypto ngày nay. Các dự án ông đầu tư có thể kỳ quặc, nhưng tất cả đều hướng tới một tương lai khác biệt về chất lượng – như thế giới của “xe bay tự lái”.

Vài năm trước, khoản đầu tư vào Wise đã thể hiện khả năng nâng cao hiệu quả trong khe hở của hệ thống tài chính truyền thống. Nhưng giờ đây, các khoản đầu tư Crypto mang ý nghĩa hoàn toàn khác: đặt cược vào việc xây dựng lại hệ thống tài chính từ nền móng.

Dưới sự dẫn dắt của Peter Thiel còn có Valar Ventures và Founders Fund – quỹ đầu tư chiến lược hơn. Quỹ này là VC của Silicon Valley, đã đầu tư vào SpaceX, Meta. Vào cuối năm 2023, Founders Fund đã rót tổng cộng 200 triệu USD vào Bitcoin và Ethereum. Trước đó, vào đỉnh thị trường năm 2022, họ đã thu về khoảng 1,8 tỷ USD lợi nhuận, và giờ đây đã trở lại bàn đàm phán.

Các bước tiếp theo mang tính chiến lược rõ ràng. Đầu tư vào nền tảng giao dịch Bullish, phát hành stablecoin tuân thủ Paxos, giao thức thanh toán Ubyx, hệ thống ngân hàng chuỗi Ereboer, và nền tảng truyền thông CoinDesk. Những dự án này cùng nhau xây dựng một cấu trúc nền tảng tài chính bí mật kiểm soát tài sản, thanh khoản, và luồng thông tin – gọi là “ngân hàng trung ương bóng tối” của thời đại crypto.

Mục tiêu của Peter Thiel không phải là xây dựng một tập đoàn nền tảng đơn lẻ, mà là kiến tạo một hệ thống tài chính mới, không phụ thuộc vào các tổ chức tài chính truyền thống, có khả năng duy trì tín dụng, thanh khoản và trật tự quy định một cách độc lập.

Từ tối ưu hóa khe hở sang xây dựng nền tảng. Kết thúc nhận thức cũ, mở ra trật tự mới. Peter Thiel rút lui khỏi Wise, tiến bước về một thế giới xa hơn. Như câu nói của ông, hướng tới thế giới “xe bay tự lái” mà nhân loại thực sự khao khát.