Phân tích luận điểm đầu tư "AI × Crypto" của A16z, tổng hợp 14 dự án mã hóa cần thiết cho AI Agents

Tác giả: Stacy Muur, Nhà nghiên cứu về tiền điện tử

Biên dịch: Felix, PANews

Dựa trên ba nguyên lý đầu tư “AI × Crypto” của a16z, nhà nghiên cứu về tiền điện tử Stacy Muur đã viết bài chỉ ra rằng, tương lai của AI không chỉ nằm ở việc nâng cao trí tuệ đơn thuần, mà còn ở cách nó hòa nhập vào nền kinh tế nhân loại. Trong quá trình này, blockchain là hạ tầng không thể thiếu. Dưới đây là nội dung chi tiết.

Khi các AI Agents bắt đầu tự suy nghĩ, hành động và giao dịch độc lập, câu hỏi cốt lõi trở thành: làm thế nào để AI tham gia vào hoạt động kinh tế một cách an toàn. Blockchain có thể cung cấp lớp điều phối cần thiết, biến các Agent tự chủ thành các chủ thể kinh tế đáng tin cậy.

Bài viết sẽ phân tích các luận điểm đầu tư của a16z về “AI × Crypto”: “Hiểu rõ đại lý của bạn” (Know Your Agent, KYA) và cách tin cậy mã hóa giúp các AI Agents hợp tác làm việc. Ngoài ra, còn bàn về lý do tại sao micro-payments (thanh toán vi mô) lại cực kỳ quan trọng đối với nền kinh tế AI bền vững, cũng như các dự án và hạ tầng đáng chú ý.

Luận điểm 1: Blockchain có thể trở thành lớp hạ tầng hiệu quả cho sự hợp tác giữa các mô hình AI và Agent.

AI đang dần phát triển đến mức có thể giải quyết các vấn đề chỉ các chuyên gia mới có thể xử lý. Gần đây, ChatGPT 5.2 đã thành công giải quyết một bài toán toán học mà chỉ vài trăm người trên toàn cầu mới có thể giải.

Trước đây, mọi người thường chỉ trích các “lỗi” do AI gây ra liên tục.

Nhưng với tiến bộ của AI, những “sai sót” này có thể giúp nó như một phòng thảo luận của con người, kết hợp ý tưởng và xây dựng liên kết. Để khai thác quy mô lớn khả năng sáng tạo này, cần vượt ra khỏi một mô hình đơn lẻ, xây dựng hệ thống phân lớp. Trong hệ thống này, một hệ thống AI tự do sinh ý tưởng, hệ thống thứ hai phê bình, hệ thống thứ ba tinh lọc, hệ thống thứ tư xác nhận kết quả cuối cùng.

Tuy nhiên, khi nhiều AI hợp tác vận hành, sẽ xuất hiện hai vấn đề căn bản:

Tương tác liên vận

Trách nhiệm giải trình

Các định dạng mô hình khác nhau, thiếu ngôn ngữ chia sẻ hoặc lớp kiểm soát, khiến việc điều phối trở nên rất khó khăn. Khi một AI đề xuất ý tưởng, AI khác chỉnh sửa, AI thứ ba xác nhận, rất khó phân rõ ai xứng đáng được khen thưởng, ai phải chịu trách nhiệm, ai sẽ nhận phần thưởng.

Tiền mã hóa và blockchain chính xác là có thể giải quyết vấn đề này, không phải như các hệ thống thông minh, mà cung cấp hạ tầng ghi lại ai đã làm gì, khi nào xảy ra và mỗi người đóng góp bao nhiêu. Thông qua các nhật ký có thể xác minh, hàm băm, chứng minh và cơ chế kích thích tự động, công nghệ mã hóa có thể đóng vai trò lớp ghi chép và điều phối, cho phép các hệ thống AI khác nhau hợp tác.

Danh sách chú ý

1. Covalent: đang xây dựng kiến trúc dữ liệu mô-đun, cho phép các AI Agents sử dụng dữ liệu blockchain chia sẻ, có thể xác minh để hợp tác. Nhiều Agent có thể dùng SDK AI Agent của họ và quy trình “Doanh nghiệp không nhân viên (Zero-Employee Enterprise)” để hoàn thành nhiệm vụ phức tạp, trong khi Block Specimens và GoldRush API đảm bảo khả năng tương tác giữa blockchain và các công cụ. Điều này biến blockchain thành nền tảng cho khả năng truy cập dữ liệu, xác minh và cơ chế kích thích.

2. Allora: đang phát triển lớp điều phối phi tập trung, cho phép nhiều mô hình hợp tác làm việc trên các nhiệm vụ cụ thể để đạt kết quả tốt hơn. Allora sử dụng công nghệ mã hóa để điều phối sự tham gia, xác minh đóng góp và đảm bảo các AI Agents khác nhau hợp tác theo cách giúp hệ thống ngày càng thông minh hơn theo thời gian.

3. Questflow: đang xây dựng lớp điều phối trên chuỗi, trong đó các AI Agents tự chủ có thể giao tiếp, phối hợp hành động và cùng hoàn thành toàn bộ quy trình công việc, thay vì mỗi Agent chỉ thực hiện một nhiệm vụ riêng biệt như trước. Giao thức phối hợp nhiều Agent (MAOP) của Questflow cho phép nhóm Agent hợp tác, thực hiện suy luận, ra quyết định, hành động và thanh toán.

4. Gaia: cung cấp định tuyến, cân bằng tải và dịch vụ yêu cầu cho hàng loạt AI Agents độc lập. Thông qua môi trường chạy tiêu chuẩn (WasmEdge), API tương thích OpenAI và tổ hợp Agents (LLMs + RAG + công cụ), Gaia giải quyết vấn đề khả năng tương tác quy mô lớn giữa các Agents dị thể. Mạng lưới này có hơn 700.000 nút và hơn 29 nghìn tỷ lần suy luận qua xử lý, thể hiện tiềm năng trong ứng dụng thực tế. Gaia không dựa vào niềm tin của nhà cung cấp, mà sử dụng cơ chế ở cấp giao thức (như ID trên chuỗi, hợp đồng lưu trữ và staking) để tạo ra trách nhiệm giải trình cho việc thực thi AI agents.

5. Sentient: đang xây dựng mạng lưới trí tuệ mở GRID, với hơn 100 mô hình, Agent, nguồn dữ liệu, công cụ và nhà cung cấp tính toán hợp tác làm việc như một hệ thống duy nhất. GRID định tuyến mỗi truy vấn tới Agent chuyên môn phù hợp, rồi hợp nhất đầu ra thành kết quả mạch lạc.

Mạng này đã hoạt động, có hơn 110 đối tác hợp tác, sử dụng mô hình dựa trên token, qua staking và thực tế sử dụng để hướng phần thưởng tới các sản phẩm có giá trị, phù hợp với mục tiêu tài chính và thực tiễn. Bằng cách cho Agent giao dịch trực tiếp bằng $SENT, công nghệ mã hóa trở thành lớp điều phối và kích thích giúp mở rộng và duy trì quy mô của trí tuệ mở, mạng lưới.

Ngoài các dự án trên, còn có hai bài nghiên cứu thú vị. Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về các lĩnh vực này, có thể xem:

1. Hệ thống trí tuệ kiến thức emergent (ISEK): đề xuất cấu trúc hợp tác, trong đó con người và AI Agent không chỉ thực hiện nhiệm vụ mà còn qua giao thức nguyên sinh (phát hành → khám phá → tuyển dụng → thực thi → thanh toán → phản hồi) để phát hiện, thương lượng vai trò, thành lập nhóm tạm thời và thanh toán kết quả. Niềm tin, ký ức và kích thích là các yếu tố cơ bản hàng đầu: Agent có danh tính có thể xác minh (thẻ Agent / NFT), danh tiếng đa chiều, và dựa trên hiệu suất công việc để trao đổi giá trị qua micro-payments mã hóa.

2. LOKA Protocol: xây dựng khung phi tập trung để quản lý hệ sinh thái AI Agent đáng tin cậy và đạo đức

LOKA là đề xuất học thuật nhằm quản trị hệ sinh thái AI Agent quy mô lớn. Nó giới thiệu kiến trúc phân lớp, trong đó Agent có danh tính tự chủ (DID + chứng thực có thể xác minh), giao tiếp cảm nhận đồ thị và cơ chế đồng thuận đạo đức phi tập trung, giúp Agent suy nghĩ về “nên làm gì” chứ không chỉ “có thể làm gì”. LOKA khám phá cách sử dụng nhật ký trên chuỗi, cơ chế đồng thuận dựa trên danh tiếng, thậm chí mật mã hậu lượng tử, để tích hợp trách nhiệm giải trình và chuẩn mực đạo đức trực tiếp vào lớp giao thức.

Luận điểm 2: AI Agent cần có danh tính, chứ không chỉ thông minh hơn. “KYA” là yếu tố thiếu hụt

Hiện nay, AI Agent đã tham gia vào nền kinh tế thực tế. Chúng thực hiện thanh toán, đặt dịch vụ, giao dịch tài sản, đàm phán thương mại và vận hành hạ tầng tài chính quan trọng qua API, robot, script và tự động hóa. Những Agent này đủ thông minh để hoạt động bình thường; trí tuệ không còn là rào cản. Vấn đề là danh tính và niềm tin. Khi một Agent thanh toán, đặt hàng hoặc ký hợp đồng, không ai biết rõ hành vi đó thuộc về ai, nó có thể làm gì hoặc ai sẽ chịu trách nhiệm nếu xảy ra lỗi. Vì vậy, các trang web và thương nhân thường dùng CAPTCHA, chặn IP và bảo vệ chống bot để ngăn chặn chúng.

Giải pháp là “KYA”. Agent cần có danh tính mã hóa và chứng thực có thể xác minh, giống như con người cần danh tính pháp lý. Mỗi Agent phải có khóa ký để chứng minh người sáng lập, đối tượng đại diện (cá nhân, công ty hoặc DAO), quyền hạn hạn chế và trách nhiệm khi gây thiệt hại. Các chứng thực này rõ ràng quy định chi tiêu, giao dịch và truy cập dữ liệu của Agent, đồng thời xác định rõ trách nhiệm.

Danh sách chú ý

1. Billions đang xây dựng “KYA”, sử dụng SDK JS của Agent, để Agent tạo ra danh tính phi tập trung (DID), chứng thực kiểm soát qua ký số mã hóa, và quản lý khóa bằng hệ thống quản lý khóa mô-đun (KMS), nhằm thực hiện danh tính, trách nhiệm và danh tiếng của Agent. Hiện đã có hơn 2.372.153 người dùng tham gia.

Hợp tác với Privado ID (tiền thân của Polygon ID), Billions sử dụng danh tính tự quản dựa trên kiến thức bằng zero (zero-knowledge) để xác thực quyền riêng tư qua nhiều dịch vụ, thiết bị, giao thức. Cốt lõi là $BILL, token ERC-20 có cung cố định, thúc đẩy nền kinh tế tin cậy, chu trình gồm: tăng trưởng mạng → xác thực hoạt động → thu nhập → mua lại trên chuỗi → giảm cung → tăng giá trị → tăng trưởng mạng, kết hợp sử dụng thực tế và tích lũy giá trị dài hạn.

2. cheqd.io: xây dựng hạ tầng tin cậy cho nền kinh tế Agent, biến KYA thành sản phẩm thực tế. Thông qua Giải pháp Tin cậy Agent (Agentic Trust Solutions), AI Agent có thể có danh tính có thể xác minh (DID), chứng thực chi tiết (fine-grained credentials), quyền hạn và xác thực, tất cả đều dựa trên sổ đăng ký tin cậy chống sửa đổi.

Thông qua máy chủ MCP (Giao thức ngữ cảnh mô hình), Agent có thể đọc/ghi danh tính, phát hành và trình bày chứng thực có thể xác minh, chứng minh người sáng lập, phạm vi quyền hạn và độ tin cậy của mình.

3. Vouched.ID: xây dựng bộ công nghệ KYA an toàn, có trách nhiệm và tuân thủ. Thông qua MCP-I (Giao thức ngữ cảnh mô hình— danh tính), Agent có thể có danh tính mã hóa có thể xác minh, được cấp phép bởi con người, hạn chế dựa trên ngữ cảnh và có thể theo dõi đầy đủ lịch sử.

Hệ thống này phối hợp với knowthat.ai (đăng ký danh tiếng Agent công cộng) và Vouched Agentic Bouncer (chặn các Agent không được phép hoặc giả mạo), đảm bảo AI tự chủ hoạt động an toàn trong môi trường có quy định.

4. ERC-8004 (Agent không tin cậy): là tiêu chuẩn do Ethereum đề xuất (EIP), hiện chưa trở thành giao thức chính thức. Mục tiêu chính là thực hiện “KYA” ở lớp giao thức. Nó định nghĩa cách AI Agent có thể sở hữu danh tính, danh tiếng và chứng minh thực thi có thể xác minh trên chuỗi, giúp người dùng và dịch vụ xác định quyền hạn và độ tin cậy của Agent mà không cần dùng nền tảng trung tâm. EIP này đang được nhóm phát triển của Ethereum tích cực thiết kế và thảo luận, có sự đóng góp của Coinbase, MetaMask và các bên liên quan.

Luận điểm 3: Blockchain có thể thực hiện thanh toán vi mô và nano theo thời gian thực, dựa trên mức độ sử dụng, tự động bù đắp cho các nhà sáng tạo nội dung khi AI hoặc công cụ sử dụng nội dung, đảm bảo phân phối doanh thu công bằng và minh bạch.

Các công cụ AI như ChatGPT, Claude và Copilot giúp người dùng tiện lợi, nhưng cũng âm thầm phá vỡ mô hình doanh thu mở của mạng lưới. Mạng dựa vào quảng cáo, đăng ký và trả phí duy trì hoạt động, nhưng AI đã thay đổi hoàn toàn vòng giá trị:

Trước khi có AI: người dùng tìm kiếm → nhấp vào trang web → trang web kiếm lời.

Hiện tại: người dùng hỏi AI → AI truy cập trang web → đưa ra câu trả lời → lưu lượng truy cập và doanh thu của trang web giảm.

Điều này tạo ra một “thuế ngầm”, AI tiêu thụ thông tin nhưng không trả phí cho các nhà sáng tạo nội dung đã tạo ra thông tin đó. Nếu tình trạng này tiếp tục, các trang web mất lưu lượng, doanh thu quảng cáo giảm mạnh, các nhà sáng tạo ngừng đăng nội dung, mạng mở thu hẹp lại, và thật trớ trêu, điều này lại khiến AI thiếu dữ liệu mới, chất lượng cao. Dù pháp luật có thể can thiệp, nhưng tiến trình quá chậm, do đó cần các giải pháp công nghệ, phù hợp với cơ chế kích thích.

Cần chuyển sang mô hình bù đắp dựa trên mức độ sử dụng, tức là mỗi lần AI sử dụng thông tin, nhà sáng tạo sẽ tự động nhận phần thưởng theo thời gian thực. Nội dung sẽ được trả phí theo số lần AI sử dụng (giống như Spotify tính phí theo luồng phát, YouTube theo lượt xem), chứ không phải theo thỏa thuận cấp phép cố định.

Mô hình này thực hiện qua micro-payments và nano-payments, AI sẽ ghi nhận nguồn gốc câu trả lời từ nhiều nguồn, và sử dụng thuật toán toán học phân chia phần thưởng nhỏ theo tỷ lệ, thay vì phân bổ thủ công. Ví dụ: trang A đóng góp 20%, trang B 30%, trang C 50%, và phần thưởng được trả theo tỷ lệ đó.

Blockchain và tiền mã hóa chính là công cụ trong phạm vi này; qua hợp đồng thông minh, các khoản thanh toán tự động sẽ được tích hợp trực tiếp vào mạng lưới, giúp AI tiếp tục cung cấp tiện ích đồng thời đảm bảo bù đắp công bằng cho các nhà sáng tạo mà nó dựa vào.

Danh sách chú ý

1. Catena Labs: xây dựng tổ chức tài chính gốc AI dành riêng cho sự tham gia trực tiếp của AI Agent vào nền kinh tế. Thông qua bộ công cụ tài chính Agent mở nguồn (ACK), cung cấp ví, danh tính có thể xác minh, kênh thanh toán và kiểm soát chi tiêu dựa trên quy tắc, cho phép AI Agent tự chủ thực hiện các giao dịch thu chi. ACK hỗ trợ thanh toán bằng stablecoin trên mạng thử nghiệm blockchain, micro-payments và giao dịch giữa các Agent, giúp Agent tự động bù đắp cho các Agent khác hoặc nhà sáng tạo khi sử dụng dữ liệu, nội dung hoặc dịch vụ.

2. x402: tích hợp micro-payments vào các yêu cầu HTTP tiêu chuẩn, giúp AI Agent thanh toán ngay lập tức cho nội dung, API và chi phí tính toán. KITE AI nâng cấp các lệnh thanh toán này thành lớp thực thi hoàn chỉnh, tạo ra một blockchain cho phép các AI Agent tự chủ có thể thực hiện các giao dịch theo yêu cầu một cách quy mô và đáng tin cậy. KITE cho phép AI Agent sử dụng định dạng x402, danh tính Agent gốc và thanh toán bằng stablecoin, tự động trả phần thưởng cho nhà sáng tạo, dịch vụ và các Agent khác khi tiêu dùng xảy ra.

3. Alsa: xây dựng lớp thanh toán và tính phí gốc AI, giúp AI Agent chỉ trả phí khi thực hiện hành động, dùng một tài khoản, token và API duy nhất. Hỗ trợ micro-payments theo token, dựa trên hạ tầng blockchain có độ trễ thấp và tiêu chuẩn thanh toán phía Agent mới nổi.

Hiện đã xử lý hơn 10,5 triệu giao dịch x402 (chiếm khoảng 16% hoạt động mạng, chủ yếu trên nền tảng Base), và dự kiến mở rộng sang Solana và Polygon, cho thấy khả năng vận hành quy mô lớn của micro-payments gốc AI.

Thông tin thêm: a16z: Từ danh tính đến thanh toán, 5 lý do blockchain trở thành mảnh ghép quan trọng của AI