Thu ngân sách địa phương "đông ổn định, tây nhanh chóng" Chi tiêu năm nay tập trung vào khoa học sáng tạo và đời sống dân sinh

Năm 2025, tổng thu chi ngân sách nhà nước cả nước duy trì xu hướng ổn định chung và tối ưu hóa cấu trúc, 27 tỉnh thành đạt tăng trưởng dương về thu ngân sách chung. Phóng viên của Tạp chí Chứng khoán đã tổng hợp báo cáo ngân sách năm 2026 và số liệu thu chi ngân sách cả năm 2025 của các tỉnh, khu tự trị, thành phố trực thuộc trung ương phát hành, nhận thấy trong năm qua, các tỉnh kinh tế lớn phía Đông tiếp tục phát huy vai trò hỗ trợ tài chính, khu vực phía Tây và Đông Bắc có sự phục hồi rõ rệt về thu ngân sách.

Dù nhiều báo cáo ngân sách địa phương chỉ ra áp lực cân đối thu chi ngân sách năm 2026 vẫn còn, nhưng nhìn chung các địa phương dự kiến thu ngân sách sẽ duy trì tăng trưởng ổn định, phần lớn tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng thu ngân sách chung năm 2026 trong khoảng 2% đến 3%. Trong năm mới này, các nguồn lực tài chính địa phương sẽ tiếp tục ưu tiên cho các lĩnh vực trọng điểm như đổi mới công nghệ, đảm bảo phúc lợi dân sinh, nâng cấp ngành công nghiệp.

Thu ngân sách địa phương “đông ổn định, tây nhanh”

Năm 2025, gần chín phần mười các tỉnh (27 tỉnh) đạt tăng trưởng dương về thu ngân sách, chỉ có 4 tỉnh năng lượng là Sơn Tây, Nội Mông, Thanh Hải, Thiểm Tây bị giảm do ảnh hưởng của giá hàng hóa cơ bản.

Trong năm qua, các tỉnh kinh tế lớn phía Đông tiếp tục đóng vai trò hỗ trợ tài chính. Sáu tỉnh phía Đông đạt tổng thu ngân sách khoảng 5,6 triệu tỷ đồng, chiếm 46% tổng thu ngân sách địa phương cả nước. Trong đó, Quảng Đông tiếp tục dẫn đầu với 1,39 triệu tỷ đồng. Trong các tỉnh trung và miền Tây, các tỉnh như Tứ Xuyên, Hà Nam có quy mô thu ngân sách đứng trong tốp đầu cả nước.

Theo Sở Tài chính tỉnh Quảng Đông, năm ngoái, tài chính Quảng Đông thể hiện đặc điểm “tổng thu và tốc độ tăng trưởng dẫn đầu, chi tiêu trọng điểm được đảm bảo, hoạt động cơ sở ổn định”. Để giải quyết các điểm yếu về phát triển không đều giữa các vùng, Quảng Đông đã lên kế hoạch thực hiện cải cách hệ thống tài chính cấp tỉnh, điều chỉnh tỷ lệ chia sẻ thu nhập giữa tỉnh và các thành phố, huyện, tăng cường nguồn lực cho các địa phương, thực hiện chính sách khuyến khích vượt thu. Năm 2025, tỷ trọng thuế của 57 huyện (thị xã) trong tỉnh chiếm tỷ lệ tăng 7 điểm phần trăm so với trước, nâng cao chất lượng thu nhập, tăng cường năng lực tài chính tự chủ, hỗ trợ vững chắc cho các cơ sở địa phương đảm bảo các mục tiêu “ba bảo”.

Về tốc độ tăng trưởng thu, các tỉnh phía Đông duy trì ổn định, trong khi khu vực phía Tây và Đông Bắc tăng nhanh hơn. Tỉnh Tây Tạng, Cát Lâm, Tân Cương đều đạt tốc độ tăng trưởng thu hai chữ số, lần lượt là 14,7%, 13,3%, 10,5%. Trong đó, Tân Cương đã duy trì tăng trưởng hai chữ số liên tiếp 4 năm.

Xét về cấu trúc thu, các tỉnh Bắc Kinh, Chiết Giang, Giang Tô, Hải Nam, Thiên Tân chiếm hơn 75%, trong đó Bắc Kinh dẫn đầu với tỷ lệ thuế chiếm 86,5%. Các tỉnh như Cát Lâm, Tân Cương có tốc độ tăng cao, phần thu ngoài thuế từ tài nguyên, tài sản, vốn góp đóng góp đáng kể, như thu từ sử dụng tài nguyên có trả của Cát Lâm tăng 59,2%, trở thành nguồn thu quan trọng bổ sung.

Dự báo áp lực cân đối ngân sách năm nay không giảm

Năm mới, các điều kiện cơ bản cho tăng trưởng kinh tế dài hạn không thay đổi, nền tảng hoạt động tài chính vững chắc. Các báo cáo ngân sách của các tỉnh đều chỉ ra rằng, nền kinh tế Trung Quốc tiếp tục duy trì đà ổn định và tích cực, hỗ trợ tăng trưởng thu ngân sách. Tuy nhiên, nhiều tỉnh như Bắc Kinh, Chiết Giang, Phúc Kiến vẫn dự báo áp lực cân đối thu chi ngân sách năm 2026 còn lớn.

Về phía thu, nhiều báo cáo cho rằng, ảnh hưởng từ biến động môi trường bên ngoài, nhu cầu nội địa còn yếu, ngành truyền thống còn phục hồi chậm là các yếu tố bất lợi. Các tỉnh phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu như Chiết Giang, Phúc Kiến cho biết, tăng trưởng xuất khẩu có thể gặp nhiều bất định, ảnh hưởng đến thu ngân sách. Các tỉnh như Thiểm Tây, Hà Nam cho rằng, các ngành truyền thống như năng lượng, hóa chất gặp khó trong mở rộng cơ sở thuế, trong khi các ngành mới có tốc độ tăng nhanh hơn nhưng thời gian phát triển còn dài, quy mô còn hạn chế, khó bù đắp khoản giảm thu từ các ngành truyền thống trong ngắn hạn.

Về chi tiêu, các lĩnh vực như giáo dục, y tế, an sinh xã hội vẫn tăng trưởng cứng, các lĩnh vực như đổi mới công nghệ, phát triển nông thôn, bảo vệ môi trường ngày càng cần thiết, gây áp lực chi ngân sách không giảm. Các tỉnh như Tân Cương còn dự báo, năm 2026, chi trả nợ gốc, lãi vay của chính phủ sẽ tăng cứng, cần nhiều nguồn để giải quyết các khoản nợ chậm thanh toán của doanh nghiệp.

Năm mới, Trung Quốc sẽ tiếp tục thực hiện chính sách tài chính tích cực, tăng cường điều chỉnh theo chu kỳ và chống chu kỳ. Báo cáo ngân sách năm 2026 của Bắc Kinh nhấn mạnh, các mâu thuẫn về thu chi ngân sách sẽ càng trở nên nổi bật hơn, đặc trưng của việc thắt chặt ngân sách và hạn chế hơn nữa.

Nguồn lực hạn chế hướng vào các lĩnh vực trọng điểm

Theo thống kê của phóng viên Tạp chí Chứng khoán, hiện đã có 20 tỉnh công bố dự toán thu chi ngân sách năm 2026, phần lớn đặt mục tiêu tăng trưởng thu ngân sách trong khoảng 2% đến 3%, một số tỉnh như Bắc Kinh, Hà Nam đặt mục tiêu cao hơn 4%. Trong đó, Quảng Đông dự kiến tăng trưởng thu ngân sách chung năm 2026 là 3%, đạt 1,44 triệu tỷ đồng, duy trì đà tăng trưởng ổn định; Cát Lâm dựa trên mức tăng 13,3% năm 2025, đặt mục tiêu tăng trưởng thu 3,7% cho năm 2026; Tân Cương đề ra mục tiêu tăng trưởng khoảng 10%, tiếp tục dẫn đầu cả nước.

Theo các mục tiêu ngân sách năm 2026 của các địa phương, năm mới này, nhiều tỉnh dự kiến thu ngân sách duy trì ổn định, chi tiêu tập trung vào đổi mới công nghệ, đảm bảo phúc lợi dân sinh, nâng cấp ngành công nghiệp, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế xã hội trong giai đoạn “Mục tiêu 14 năm”.

Để đối phó với các mâu thuẫn thu chi ngày càng rõ nét, nhiều địa phương đã xác định tăng cường phối hợp ngân sách, quản lý hoạt động thu chi. Một số tỉnh như Tứ Xuyên đã rõ ràng tiếp tục tăng cường khai thác nguồn thuế, tích cực sử dụng tài sản còn dư thừa, nâng cao đóng góp của doanh nghiệp nhà nước, quản lý thu ngoài thuế chặt chẽ hơn. Đồng thời, xây dựng cơ chế kiểm soát chi tiêu dài hạn, giảm chi không cần thiết, đảm bảo chi đúng mục tiêu trọng điểm.

Trong quá trình xây dựng dự toán chi năm 2026, các địa phương tập trung tối ưu hóa cấu trúc chi, tăng cường đầu tư đổi mới công nghệ. Quảng Đông dành 3,721 tỷ nhân dân tệ để hỗ trợ nghiên cứu cơ bản theo hướng chiến lược, thúc đẩy phát triển bền vững hệ thống phòng thí nghiệm; Chiết Giang đầu tư 4,239 tỷ để xây dựng các nền tảng khoa học công nghệ trọng điểm, nâng cao hiệu quả hệ thống đổi mới sáng tạo; Bắc Kinh tối ưu hóa cách sử dụng vốn ngành công nghiệp, tăng cường mua sắm sản phẩm sáng tạo của chính phủ, thúc đẩy sự liên kết sâu hơn giữa chuỗi đổi mới và chuỗi công nghiệp.

Chi tiêu cho phúc lợi dân sinh sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao. Chiết Giang xác định hơn hai phần ba chi ngân sách chung sẽ dành cho lĩnh vực dân sinh, bố trí 3,218 tỷ để đảm bảo sinh hoạt cơ bản cho người gặp khó khăn, 1,463 tỷ hỗ trợ việc làm và khởi nghiệp của các nhóm chính; Quảng Đông dành 72,146 tỷ để thực hiện 10 việc dân sinh trọng điểm của tỉnh, trong đó 3,989 tỷ thúc đẩy việc làm chất lượng cao, dự kiến đào tạo nghề có trợ cấp cho hơn 300.000 người, phát triển hơn 8.000 vị trí công cộng, hỗ trợ nhóm gặp khó khăn trong việc làm.