[红包] Không đọc sách, thế giới của bạn chỉ rộng bằng màn hình điện thoại!

Từ sáng nay, hãy bắt đầu viết!

Tết đã nghỉ, nhiều người để điện thoại bên gối, màn hình sáng rực—trước khi ngủ, đã xem dở nửa đoạn video ngắn vẫn tự động phát tiếp…

Kỳ nghỉ đã đến, liệu bạn đã bao lâu rồi chưa đọc xong một cuốn sách?

Ba tháng? Sáu tháng? Hay còn lâu hơn nữa?

Điều khiến bạn càng thêm bất an là—bạn nhận ra mình hoàn toàn không cảm thấy có lỗi.

Bạn thậm chí cảm thấy an ủi vì sự “thư thái” này: cuối cùng không còn ép buộc chính mình nữa, cuối cùng đã hòa hợp với sự bình thường, cuối cùng không còn bị lo lắng “phải đọc sách” trói buộc.

Đây không phải là hòa giải, đây là chấp nhận số phận.

Không phải là bình yên, đây là tín hiệu đầu tiên của sự sa đọa của bạn.

Với sự trỗi dậy của thời đại AI, có lẽ không lâu nữa, thế giới của nhiều người chỉ còn lớn bằng màn hình điện thoại…

Nhiều người có thể đã nghe qua câu này:

“Đọc nhiều sách để làm gì? Nhìn những ông chủ lớn đó, có mấy người là người đọc sách?”

Câu này đã gây hại cho rất nhiều người.

Nó mắc phải một lỗi logic chết người—lẫn lộn giữa “điều kiện cần” và “điều kiện đủ”.

Người không đọc sách thật sự có thể thành công, giống như người không mua xổ số vẫn có thể bị thiên thạch rơi trúng. Nhưng bạn dựa vào xác suất cực thấp để định hướng cuộc đời, nghĩa là đặt cược cả đời vào vận may.

Charlie Munger nói: “Trong đời tôi gặp toàn là những người thông minh, không ai không đọc sách mỗi ngày.”

Chú ý cách ông ấy diễn đạt—không ai.

Điều này có ý nghĩa gì?

Có nghĩa là trong hệ tọa độ nhận thức của Munger, việc liên tục đọc sách là điều kiện cần để trở thành “người thông minh”, không phải là điểm cộng, mà là giấy phép nhập môn.

Có thể có người nói: Munger đó là phong cách cũ rồi, giờ thông tin phát triển mạnh, nghe podcast, xem video cũng có thể học.

Đúng, nhưng đó là ăn uống, không phải săn bắt.

Nghe người khác giải thích một cuốn sách, bạn nghe thấy quan điểm đã được tiêu hóa; xem video giới thiệu sách trong 3 phút, bạn xem phải kết luận đã được cắt ghép.

Bạn nghĩ mình đang hấp thụ dinh dưỡng, thực ra chỉ là đang ăn bánh mì đã nhai qua của người khác.

Đây không phải là kiêu ngạo, đây là sự thật sinh lý: não chỉ phát triển khi chủ động xây dựng, còn tiếp nhận thụ động mãi chỉ dừng lại ở mức “biết”.

Và biết, cách biệt với nhận thức còn xa hàng vạn dặm.

Nhận thức là gì?

Nhận thức không phải là bạn biết bao nhiêu, mà là bạn có thể giải quyết những vấn đề khó khăn đến mức nào.

Nhận thức giống như một mạng lưới. Mỗi cuốn sách bạn đọc qua đều là một nút trên mạng đó.

Hôm nay đọc triết học, thêm một chiều suy nghĩ về nhân tính; ngày mai đọc lịch sử, thêm một tham chiếu để hiểu hiện tại; ngày kia đọc vật lý, thêm một góc nhìn về nguyên nhân và kết quả.

Những nút này nhìn qua có vẻ chẳng có tác dụng gì, nhưng khi chúng kết nối thành mạng, bạn đột nhiên có thể hiểu xu hướng người khác không hiểu, đưa ra những phán đoán mà người khác không thể.

Đây chính là “biến đổi nhận thức thành lợi thế”—không phải câu nói trong sách giúp bạn kiếm tiền, mà là mô hình tư duy của bạn được nâng cấp, giúp bạn nhìn thấy cơ hội mà người khác không thấy.

Còn những người không đọc sách, mạng lưới nhận thức của họ chỉ có vài nút đơn độc.

Kinh nghiệm từ gia đình nguyên thủy, sự đồng thuận trong nhóm đồng nghiệp, cảm xúc do thuật toán đề xuất.

Mạng lưới này đầy lỗ hổng, nhưng họ lại nghĩ đó là toàn thế giới.

Họ không sai, chỉ là bị mắc kẹt.

Nhận thức kìm hãm một người còn hơn cả nghèo đói.

Nghèo khiến bạn biết mình đang đấu tranh, còn nhận thức cố định khiến bạn nghĩ mình đã “sống rõ ràng”.

Bạn có từng nghe những câu này không:

“Chỉ thế thôi, đời này vậy rồi.”

“Những lý luận đó tôi đều hiểu, nhưng chẳng có tác dụng gì.”

“Đừng nói về lý tưởng, nói chuyện thực tế đi.”

Người nói những câu này không phải là đã nhìn thấu, mà là đã bị thuần phục.

Họ từng có những câu hỏi, những nghi ngờ, những bất mãn, nhưng vì quá lâu không tiếp nhận đầu vào mới, giới hạn nhận thức bị va đập liên tục, cuối cùng đành nằm yên trong nhà tù của chính mình.

“Đây là số phận của tôi.” Họ nói vậy.

Thực ra đó không phải là số phận. Chính là bạn đã tắt đèn đi.

Vậy bản chất của việc đọc sách là gì?

Không phải để kiểm chứng, không phải để khoe khoang, không phải để hoàn thành KPI.

Là để thắp sáng.

Nỗi bối rối của bạn hôm nay, đã có người trải qua từ hàng nghìn năm trước.

Socrates bị xử án, đối mặt với lựa chọn “bám lấy chân lý hay sống sót”; Vương An Minh bị đày ra Long trường, đối mặt với “đống đổ nát của niềm tin và cách xây dựng lại”; Tử Cấm Thành thất bại liên tiếp, tự hỏi “liệu tôi có phù hợp với con đường này hay không”.

Thực ra, phần lớn những bức tường mà nhiều người va phải, đã từng bị người xưa đụng phải rồi.

Những mê cung mà đa số không tìm ra lối thoát, đã từng có người đi ra rồi.

Họ đã ghi lại tất cả những trải nghiệm, suy nghĩ, thử sai, giác ngộ đó vào trong sách.

Đây không phải là chữ viết, đây là ngọn lửa.

Chúng ta mở sách không phải để học kiến thức, mà để mượn ánh sáng của họ soi rọi bóng tối của chính mình.

Ánh sáng đó xé toạc thành kiến của bạn, cũng xé toạc sự kiêu ngạo của bạn.

Cuối cùng thừa nhận: những “quan điểm” tôi nghĩ là của mình, chỉ là cảm xúc; những “lý lẽ” tôi nghĩ là của mình, chỉ là lập trường; sự “thấu đáo” tôi nghĩ là của mình, chỉ là sự trốn tránh không dám suy nghĩ sâu.

Trong khoảnh khắc đó, bạn không còn đang đọc sách nữa.

Bạn đang bị sách soi xét.

Việc bị soi xét là đau đớn.

Không ai thích phát hiện ra mình nông cạn.

Vì vậy, đa số chọn không mở ra, không đối mặt, không thừa nhận.

Đây chính là lý do vì sao “đọc sách rất quan trọng” ai cũng biết, nhưng người thực sự duy trì đọc sách lại luôn là thiểu số.

Bởi vì đọc sách về bản chất không phải là tiếp nhận, mà là đối đầu.

Bạn mang theo thành kiến của mình bước vào, đối mặt với những linh hồn mạnh hơn gấp nghìn lần.

Họ hỏi bạn: Bạn thật sự nghĩ như vậy? Bạn dám chịu trách nhiệm với kết luận này không? Bạn chắc chắn đây không phải vì bạn sợ?

Nếu thành thật, bạn sẽ bị hỏi dừng lại.

Nếu dũng cảm, bạn sẽ thừa nhận.

Nếu đủ thành thật, bạn sẽ khi đóng sách lại, nhận ra chính mình đã không còn là người khi mở sách ra nữa.

Đây chính là trưởng thành—không phải là thu thập thông tin mới, mà là sự vỡ vụn của cái tôi cũ.

Điều kỳ diệu là, khi quá trình này lặp đi lặp lại đủ nhiều, bạn sẽ nhận ra một điều:

Những bậc thánh hiền xưa kia đã từng nói, thực ra trong lòng bạn đã âm thầm biết rõ.

Chỉ là bạn không thể diễn đạt, không rõ ràng, không dám tin.

Họ đã thay bạn nói ra rồi.

Bạn không đang học cái mới, mà đang nhận diện ánh sáng vốn có trong lòng mình.

Ánh sáng đó vì quá lâu không phản hồi, gần như đã tắt lịm. Nhưng khi bạn đọc câu đó, luận điểm đó, kết luận đó, nó bỗng chốc bừng sáng.

Bạn rùng mình: đúng rồi, chính là như vậy.

Trong khoảnh khắc đó, ánh sáng mượn từ sách trở thành ánh sáng của chính bạn.

Nó không còn thuộc về Socrates, không còn thuộc về Vương An Minh, không còn thuộc về Munger.

Nó thuộc về bạn.

Từ giờ trở đi, bạn dùng nó để phán đoán, quyết định, lựa chọn.

Bạn không còn cần ai khác chỉ đường nữa.

Bạn đã có la bàn của riêng mình.

Thế giới này luôn âm thầm thưởng cho hai loại người:

Một loại người phát hiện ra ánh sáng, một loại người tạo ra ánh sáng.

Người phát hiện ra ánh sáng, là những người chăm chỉ, nhạy bén, khiêm tốn, sẵn sàng bỏ ra vài chục đồng mua một cuốn sách, để đối thoại với những bậc trí giả cách đây hàng nghìn năm.

Người tạo ra ánh sáng, phát triển từ những người phát hiện đó. Họ đọc đủ nhiều, suy nghĩ đủ sâu, cuối cùng cũng trở thành “người mượn sáng”.

Còn phần lớn, cả đời sống trong bóng tối của người khác.

Họ xem các video phân tích của các blogger, nghe các nhà kiến thức phân tích của các nhà triết học, nghĩ rằng như vậy là đủ.

Nhưng họ không bao giờ biết, ánh sáng được truyền đạt chỉ là ánh sáng nhỏ bé.

Ánh sáng thật sự, phải tự mình đi mượn.

Đến đây, Trường Dục nhớ đến một người bạn.

Anh ấy là một “chủ nghĩa thực dụng” điển hình, không đọc sách “vô ích”. Đọc sách về quản lý, học phương pháp marketing, không đọc triết học, không đọc lịch sử, không đọc tiểu sử.

Năm năm trước, thăng chức lên cao, đột nhiên gặp bế tắc.

Quyết định chiến lược do dự, xử lý mâu thuẫn trong nhóm không tốt, thậm chí giao tiếp với sáng lập cũng bắt đầu khó khăn.

Anh ấy hỏi Trường Dục: “Bạn có sách nào ‘đọc xong là dùng được ngay’ không?”

Trường Dục đáp: “Không. Cái bạn cần bây giờ không phải là công cụ, mà là góc nhìn.”

Anh ấy không tin.

Sau nửa năm, anh ấy nghỉ việc. Không phải vì thiếu năng lực, mà vì hệ tọa độ nhận thức của anh không đủ sức giữ vị trí đó.

Anh quá quen với “làm thế nào”, chưa từng nghĩ đến “tại sao làm”.

Anh có thể tính ROI, nhưng không thể tính lòng người.

Anh có thể hoàn thành nhiệm vụ, nhưng không thể hiểu ý nghĩa.

Không phải lỗi của anh, mà là nhận thức của anh chưa kịp mở rộng.

Vậy nên, quay lại với bạn đang mơ màng ngủ bên điện thoại.

Bạn không có cảm giác tội lỗi, không phải là bạn đã hòa hợp.

Chỉ là linh hồn bạn đã chán không muốn gõ cửa nữa rồi.

Nó đã gõ nhiều lần rồi.

Trong lúc bạn mở lại “Trăm năm cô đơn” rồi đóng lại, mua “Người của các vì sao rực rỡ”, chỉ đọc lời tựa, lưu giữ danh sách “Sách cần đọc năm 2025” rồi không mở ra nữa.

Nó luôn chờ đợi bạn phản hồi.

Chờ bạn ít nhất một lần, nghiêm túc mở ra, đọc hết, đóng lại.

Không để học gì,

Chỉ để nói với nó: tôi vẫn còn đây.

Tôi vẫn muốn biết.

Tôi chưa chấp nhận số phận.

Tối nay, một giờ trước khi ngủ.

Tắt điện thoại đi, cầm cuốn sách đã phủ bụi lâu ngày.

Lật đến trang đã gập góc lần trước.

Không cần nghĩ gì, đọc hết nó.

Ánh sáng đó đang chờ bạn.

—— Giới hạn nhận thức chính là giới hạn của cuộc đời. ——

Nếu bạn cũng từ hôm nay quyết định bắt đầu lại việc đọc sách,

hãy nhấn thích, chúng ta cùng nhau mượn sáng.