Báo cáo Kinh tế: Xây dựng quy chế và hệ thống để bảo vệ ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo

Dữ liệu cho thấy, đến năm 2025, số lượng doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc vượt quá 6000 công ty, quy mô ngành công nghiệp cốt lõi dự kiến vượt 1,2 nghìn tỷ nhân dân tệ. Hiện nay, ứng dụng trí tuệ nhân tạo đã bao phủ các ngành trọng điểm như thép, kim loại màu, điện lực, viễn thông, dần dần đi sâu vào các khâu quan trọng như nghiên cứu phát triển sản phẩm, kiểm tra chất lượng, dịch vụ khách hàng. Là công nghệ dẫn đầu cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật mới, trí tuệ nhân tạo đang sâu sắc định hình lại hình thái kinh tế và mô hình quản trị xã hội. Việc thúc đẩy xây dựng khung pháp lý phù hợp với nó là biện pháp then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của lĩnh vực này.

Từ góc nhìn toàn cầu, quản trị trí tuệ nhân tạo thể hiện nhiều phương thức đa dạng. Liên minh châu Âu thông qua “Dự luật Trí tuệ nhân tạo” xác lập mô hình quản lý dựa trên phân loại rủi ro, xây dựng hệ thống quản lý bốn cấp gồm cấm, rủi ro cao, rủi ro hạn chế và rủi ro tối thiểu. Mỹ áp dụng chiến lược quản lý hướng đổi mới, trong “Lệnh hành pháp về trí tuệ nhân tạo”, chú trọng thúc đẩy đổi mới qua xây dựng tiêu chuẩn và tự quản ngành. Đặc trưng của con đường quản lý của Trung Quốc thể hiện ở quan điểm “phát triển và an toàn song hành, đổi mới và quy chuẩn phối hợp”, đã sáng tạo ra cơ chế phân phối và luân chuyển quyền lợi dữ liệu, vừa bảo vệ an toàn dữ liệu, vừa thông suốt thị trường yếu tố dữ liệu, cung cấp bài học quý báu cho quản trị trí tuệ nhân tạo toàn cầu.

Cũng cần tỉnh táo nhận thức rằng, xây dựng pháp luật về trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Về mặt lập pháp, thiếu luật chuyên ngành, sự phối hợp giữa các luật như Luật An ninh mạng, Luật An toàn dữ liệu còn chưa hoàn thiện. Trong thực thi quản lý, vẫn tồn tại vấn đề trách nhiệm các bộ phận chưa rõ ràng, chồng chéo và tiêu chuẩn chưa thống nhất, yêu cầu minh bạch thuật toán cần cân đối tốt hơn với bảo vệ bí mật thương mại. Về mặt quản trị công nghệ, chất lượng dữ liệu không đồng đều, định kiến thuật toán khó loại bỏ, phạm vi trách nhiệm mơ hồ vẫn còn tồn tại. Ngoài ra, trong lĩnh vực bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, luồng dữ liệu xuyên biên giới còn tồn tại sự chậm trễ trong quy định. Trong giai đoạn “Mười lăm Năm”, cần thực hiện nhiều biện pháp từ nhiều góc độ để xây dựng thể chế, bảo vệ ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo.

Trong tiến trình lập pháp, cần xây dựng hệ thống quy phạm dựa trên chế độ quản lý phân cấp, phân loại, dựa trên hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật làm nền tảng. Trong đổi mới quản lý, thiết lập nền tảng phối hợp quản lý liên bộ, thống nhất tiêu chuẩn thi hành, thúc đẩy cơ chế “hộp cát” quản lý trong các lĩnh vực đặc thù như tự lái, thiết lập khu thử nghiệm sáng tạo, dưới sự đảm bảo an toàn để thúc đẩy đổi mới.

Về quản trị dữ liệu, cần vượt qua khó khăn trong xác định quyền sở hữu, có thể xây dựng hệ thống toàn diện bao gồm quyền sở hữu dữ liệu, quyền xử lý và sử dụng, quyền kinh doanh sản phẩm dữ liệu. Thiết lập cơ chế quản lý toàn vòng đời dữ liệu từ thu thập, sử dụng, tiêu hủy, đặc biệt trong đánh giá chất lượng dữ liệu huấn luyện, tiêu chuẩn gắn nhãn dữ liệu.

Về trách nhiệm thuật toán, xây dựng cơ chế chịu trách nhiệm toàn diện từ thiết kế, phát triển đến triển khai, đặc biệt trong các lĩnh vực rủi ro cao, thiết lập yêu cầu đánh giá bắt buộc. Áp dụng hệ thống đánh giá tác động thuật toán, yêu cầu nhà phát triển thực hiện đánh giá công bằng, minh bạch, an toàn trước khi hệ thống được triển khai, đồng thời trao quyền giải thích và phản đối cho người dùng.

Ngoài ra, tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp chủ thể, thúc đẩy việc đưa đạo đức vào quy trình nghiên cứu và phát triển, khuyến khích thành lập ủy ban quản trị thuật toán. Hướng dẫn các hiệp hội ngành nghề xây dựng tiêu chuẩn ngành và quy chuẩn kỹ thuật cao hơn, thiết lập hệ thống chứng nhận đạo đức trí tuệ nhân tạo. Hoàn thiện cơ chế tham gia của công chúng, thông qua hội thảo, đánh giá chuyên gia, khảo sát dư luận để tập hợp ý kiến xã hội, đảm bảo công nghệ phát triển phù hợp lợi ích công cộng. Tích cực tham gia xây dựng các quy tắc toàn cầu, thúc đẩy thiết lập trật tự quản trị trí tuệ nhân tạo toàn cầu công bằng, bao dung và bền vững.

(Nguồn: Báo Kinh tế)