Sử dụng bộ tính toán mất mát vô thường để đánh giá chính xác rủi ro khai thác thanh khoản

Khi bạn quyết định tham gia khai thác thanh khoản DeFi, bộ tính toán thiệt hại không thường xuyên trở thành công cụ giải quyết vấn đề đầu tiên. Công cụ này giúp nhà đầu tư dự đoán chính xác rủi ro, tránh mắc phải bẫy biến động giá. Kể từ khi làn sóng DeFi bùng nổ, các sản phẩm tài chính phi tập trung như Compound, Uniswap liên tục xuất hiện, khai thác thanh khoản thu hút nhiều trader tham gia nhờ cơ chế thưởng kép gồm phí chia sẻ và token quản trị. Tuy nhiên, ít ai nhận thức được rằng đằng sau hình thức đầu tư có vẻ lợi nhuận cao này tiềm ẩn một rủi ro chết người — thiệt hại không thường xuyên.

Tại sao khai thác thanh khoản lại gây ra thiệt hại không thường xuyên

Việc cung cấp vốn vào bể thanh khoản không phải là thao tác không rủi ro. Khi bạn cung cấp thanh khoản cho cặp ETH/USDC, bạn cần gửi đồng thời hai loại token theo tỷ lệ bằng nhau. Nhưng điểm mấu chốt là, bể thanh khoản phải duy trì nguyên lý nhân cố định — tức là tích số lượng hai loại token luôn không đổi.

Hãy tưởng tượng: bạn gửi 10 ETH và 1000 USDC. Nếu giá ETH tăng, giao thức sẽ tự động bán một phần ETH để đổi lấy USDC nhằm duy trì cân bằng bể. Điều này có nghĩa là số lượng ETH bạn nắm giữ sẽ giảm, bỏ lỡ phần lợi nhuận từ đà tăng giá. Ngược lại, khi giá ETH giảm, giao thức sẽ bán USDC để mua ETH, khiến số ETH nắm giữ tăng lên, nhưng giá token đã giảm, có thể dẫn đến tổng tài sản bị giảm giá trị.

Hiện tượng thiệt hại này gọi là “không thường” vì chỉ khi token còn nằm trong bể thanh khoản, thiệt hại mới dao động. Khi bạn rút vốn khỏi bể, thiệt hại không thường xuyên mới thực sự hiện thực hóa. Thường thì chúng ta so sánh “tổng tài sản sau khi khai thác liên tục” và “tổng tài sản khi giữ token đơn thuần” để tính toán chính xác.

Nguyên lý và công thức tính thiệt hại không thường xuyên

Hiểu rõ nguyên lý toán học của thiệt hại không thường xuyên là tiền đề để sử dụng bộ tính toán này. Trong mô hình AMM theo nguyên lý nhân cố định (CPAMM), nếu ban đầu có a token A và b token B, thì công thức nhân cố định là: a × b = c (c là hằng số).

Khi giá của token A biến từ Pa sang giá mới, bể cần cân bằng lại. Theo công thức nhân cố định, số lượng token mới có thể tính như sau:

Số lượng token A mới = √(c / giá mới)
Số lượng token B mới = √(c × giá mới)

Để dễ hình dung, ta lấy ví dụ cụ thể.

Tính thiệt hại không thường xuyên trong khai thác ETH-USDC

Điều kiện ban đầu:

• Số lượng ETH ban đầu: 10
• Số lượng USDC ban đầu: 1000
• Giá ETH ban đầu: 100 USDC
• Hằng số c = 10 × 1000 = 10,000

Tình huống 1: Giá ETH tăng 10% lên 110 USDC

Thay đổi tài sản khi khai thác:

• ETH mới = √(10,000 ÷ 110) ≈ 9.535 ETH
• USDC mới = √(10,000 × 110) ≈ 1,048.81 USDC
• Tổng giá trị tài sản = 9.535 × 110 + 1,048.81 ≈ 2,097.66 USDC

Nếu không khai thác, chỉ giữ nguyên tài sản:

• Tổng giá trị = 10 × 110 + 1,000 = 2,100 USDC

Thiệt hại không thường xuyên = (2,100 - 2,097.66) / 2,100 ≈ 0.112%

Tình huống 2: Giá ETH giảm 10% xuống 90 USDC

Thay đổi tài sản:

• ETH mới = √(10,000 ÷ 90) ≈ 10.541 ETH
• USDC mới = √(10,000 × 90) ≈ 948.68 USDC
• Tổng giá trị = 10.541 × 90 + 948.68 ≈ 1,897.37 USDC

Giá trị giữ nguyên:

• 10 × 90 + 1,000 = 1,900 USDC

Thiệt hại không thường xuyên = (1,900 - 1,897.37) / 1,900 ≈ 0.138%

Từ hai ví dụ này, ta có thể rút ra công thức tính thiệt hại không thường xuyên chung, khi bể thanh khoản theo tỷ lệ 1:1 và một token là stablecoin:

Thiệt hại không thường xuyên = [(r+2) - 2√(r+1)] / (r+2)

Trong đó, r là hệ số biến động giá. Khi tỷ lệ token trong bể không cân bằng, kết quả tính có thể nhân với tỷ lệ phần trăm của token biến động để chính xác hơn.

So sánh thiệt hại không thường xuyên trong các kịch bản khác nhau

Phát hiện chính 1: Biến động giá càng lớn, thiệt hại không thường xuyên càng cao

Dù giá tăng hay giảm, chỉ cần có biến động là sẽ sinh ra thiệt hại không thường xuyên. Mức độ thiệt hại theo tỷ lệ phi tuyến với độ lớn của biến động — biến động càng mạnh, thiệt hại càng lớn.

Phát hiện chính 2: Thiệt hại khi giá giảm lớn hơn khi giá tăng

Trong cùng một biên độ biến động, thiệt hại do giảm giá sẽ lớn hơn do tăng giá. Bởi vì tính theo tỷ lệ phần trăm, khi giá giảm, giá trị cơ sở nhỏ hơn, nên thiệt hại thể hiện rõ hơn. Sử dụng bộ tính toán thiệt hại không thường xuyên để đo đếm chính xác, bạn sẽ thấy rõ sự bất đối xứng này.

Phát hiện chính 3: Tỷ lệ token không cân đối có thể giảm thiệt hại không thường xuyên

Điều này nghe có vẻ ngược đời: không phải tỷ lệ stablecoin chiếm đa số thì thiệt hại không thường xuyên nhỏ hơn, mà là khi tỷ lệ hai token trong bể không cân bằng, thiệt hại tuyệt đối sẽ nhỏ hơn. Lý do là, khi một token chiếm đa số, tác động của biến động giá sẽ bị pha loãng trong tổng tài sản.

Gợi ý đánh giá rủi ro khi chọn bể khai thác

Bước 1: Sử dụng bộ tính toán thiệt hại không thường xuyên để mô phỏng

Trước khi đầu tư, dựa trên cặp token bạn chọn và phạm vi biến động giá dự kiến, nhập các tham số vào bộ tính toán. Như vậy, bạn có thể thấy rõ mức thiệt hại tối đa trong tình huống xấu nhất, giúp ra quyết định hợp lý.

Bước 2: Ưu tiên chọn các bể thanh khoản có cặp stablecoin

Các cặp như ETH/USDC, BTC/USDT vì một bên giá ổn định, bên còn lại biến động được phòng vệ hiệu quả, thiệt hại không thường xuyên do đó cũng kiểm soát tốt hơn.

Bước 3: Cẩn trọng với các bể token nhỏ có độ biến động cao

Một số token nhỏ có thể mang lại phần thưởng khai thác hấp dẫn, nhưng biến động giá cực lớn có thể xóa sạch lợi nhuận hoặc gây lỗ vốn. Việc mô phỏng tình huống xấu nhất của các bể này bằng bộ tính toán thiệt hại không thường xuyên là cần thiết.

Bước 4: Chú ý tỷ lệ staking token trong bể

Ngay cả cùng cặp giao dịch, tỷ lệ cung cấp thanh khoản khác nhau cũng ảnh hưởng đến thiệt hại không thường xuyên. So sánh thiệt hại của các tỷ lệ như 1:1, 2:1 qua bộ tính toán để chọn cấu hình phù hợp nhất.

Sự phát triển của thị trường DeFi và quyết định của nhà đầu tư

Từ khi làn sóng DeFi bắt đầu, thị trường đã trải qua nhiều chu kỳ. Khai thác thanh khoản thực sự mang lại lợi nhuận đáng kể cho nhà đầu tư trong vài năm qua, nhưng cũng đã trải qua nhiều vụ rò rỉ hợp đồng thông minh. Sử dụng bộ tính toán thiệt hại không thường xuyên để đánh giá rủi ro một cách khoa học đã trở thành bước bắt buộc, chứ không còn là lựa chọn.

Mọi nhà đầu tư tham gia khai thác thanh khoản đều cần nhận thức rõ rằng thiệt hại không thường xuyên không phải là chi phí nhỏ, mà có thể quyết định lợi nhuận tổng thể. Việc sử dụng hợp lý bộ tính toán này, hiểu rõ rủi ro trong các môi trường thị trường khác nhau, sẽ giúp đưa ra quyết định sáng suốt trong thế giới DeFi. Dù DeFi còn nhiều thách thức về công nghệ và rủi ro, nhưng hiểu rõ khái niệm cốt lõi thiệt hại không thường xuyên là bài học bắt buộc của mỗi nhà cung cấp thanh khoản.