Các loại stablecoin: Đặc điểm của 4 mô hình và các điểm cần lưu ý khi lựa chọn

Stablecoin là loại tiền kỹ thuật số có vị trí đặc thù trong thị trường tài sản số. Khác với Bitcoin hay Ethereum, có nhiều loại stablecoin được thiết kế ưu tiên sự ổn định giá cả, mỗi loại có cơ chế và mục đích sử dụng riêng biệt. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết sự khác biệt của 4 loại chính của stablecoin, hỗ trợ bạn lựa chọn phù hợp với nhu cầu.

Tổng quan 4 loại stablecoin: Từ khái niệm cơ bản đến lựa chọn

Điểm quan trọng mà người mới tham gia thị trường tài sản số cần hiểu là, các loại stablecoin có cơ chế “ổn định giá” khác nhau đáng kể tùy theo từng loại. Có loại liên kết trực tiếp với tiền tệ chính phủ, loại dựa trên mô hình thế chấp bằng tài sản số, loại liên kết với hàng hóa thực tế (commodity), và loại tự điều chỉnh bằng thuật toán — mỗi phương pháp đều có lợi ích và rủi ro riêng.

Hiểu rõ các loại stablecoin giúp bạn ứng dụng trong DeFi, chuyển tiền xuyên biên giới, hoặc phòng chống lạm phát, phù hợp với nhiều trường hợp sử dụng. Nắm vững kiến thức cơ bản về từng loại sẽ giúp bạn phản ứng bình tĩnh trước biến động thị trường đột ngột.

Sự khác biệt giữa stablecoin và các tài sản số chủ đạo

Để hiểu rõ tầm quan trọng của stablecoin, ta so sánh với các tài sản số như Bitcoin, Ethereum. Bảng dưới đây tóm tắt đặc điểm của từng loại:

Nhờ vậy, từng loại stablecoin phù hợp với các tình huống khác nhau.

Hướng dẫn phân loại 4 loại stablecoin

1. Stablecoin dựa trên tiền pháp định: Lựa chọn đáng tin cậy nhất

Loại này liên kết trực tiếp với tiền tệ chính phủ như USD. Mỗi token phát hành tương ứng 1 đơn vị tiền pháp định trong tài khoản ngân hàng, được kiểm toán định kỳ để đảm bảo minh bạch.

Ví dụ tiêu biểu:

• Tether (USDT) — stablecoin có vốn hóa lớn nhất, phổ biến nhất trên các sàn giao dịch và trong DeFi.
• USD Coin (USDC) — do Circle và Coinbase phát hành, có kiểm toán hàng tháng, minh bạch cao.
• First Digital USD (FDUSD) — do Hong Kong First Digital Trust phát hành, bảo đảm hoàn toàn, tuân thủ quy định.

Ưu điểm:

• Cơ chế đơn giản, phù hợp người mới
• Được chấp nhận rộng rãi, thanh khoản cao
• Kiểm tra định kỳ dự trữ, tăng độ tin cậy
• Giao dịch quốc tế nhanh, phí thấp

Nhược điểm:

• Phụ thuộc vào tổ chức phát hành, cần xác minh tổ chức có thực sự dự trữ hay không
• Quản lý tập trung, dễ bị ảnh hưởng bởi quy định pháp luật

Dùng trong trường hợp nào: Lựa chọn đầu tiên cho người mới, làm tiền tệ chính trong DeFi, chuyển tiền quốc tế giá rẻ, ổn định giá.

2. Stablecoin dựa trên thế chấp bằng tài sản số: Tập trung phân quyền và minh bạch

Loại này không dựa trên tài khoản ngân hàng, mà dùng hợp đồng thông minh khóa các tài sản số như Ethereum, Bitcoin làm thế chấp. Được thiết kế với cơ chế tự động thanh lý khi giá trị tài sản giảm.

Ví dụ tiêu biểu:

• DAI — do MakerDAO phát hành, phân quyền, đa dạng tài sản thế chấp, tạo ra bằng cách khóa nhiều loại tài sản.
• sUSD — của Synthetix, yêu cầu thế chấp cao (hơn 500%) để chống biến động mạnh.
• WBTC — token hóa Bitcoin trên Ethereum, dùng trong hệ sinh thái DeFi.

Cơ chế MakerDAO: Người dùng gửi ETH hoặc WBTC vào smart contract gọi là “vault”, vay DAI với tỷ lệ thế chấp (thường 150%). Khi giá tài sản giảm, hệ thống tự động thanh lý để đảm bảo an toàn. Thông số điều chỉnh theo quản trị cộng đồng.

Rủi ro:

• Biến động giá tài sản thế chấp, gây thanh lý hàng loạt
• Chuỗi thanh lý liên tiếp, gây mất ổn định
• Lỗ hổng bảo mật hợp đồng thông minh

Dùng khi nào: Người dùng có kiến thức cao, muốn tối đa phân quyền, minh bạch trong DeFi, hoặc muốn kiếm lợi nhuận từ lãi suất.

3. Stablecoin dựa trên hàng hóa thực: Liên kết với tài sản vật chất

Liên kết với vàng, bạc hoặc hàng hóa khác, mỗi token tương ứng 1 đơn vị hàng hóa thực. Có thể đổi lấy hàng hóa vật lý bất cứ lúc nào.

Ví dụ tiêu biểu:

• Pax Gold (PAXG) — mỗi token tương ứng 1 ounce vàng LBMA, có kiểm toán, có thể đổi lấy vàng vật lý.
• Tether Gold (XAUT) — của Tether, tương ứng vàng dự trữ, có thể rút vàng thật.

Lợi ích phòng chống lạm phát:

• Liên kết với vàng giúp duy trì giá trị khi tiền mất giá
• An toàn hơn trong biến động thị trường tài chính
• Giá token phản ánh giá vàng, tăng khi vàng tăng

Lưu ý: Vàng cũng có biến động do cung cầu, chính sách, nên không hoàn toàn ổn định. Chất lượng dự trữ và kiểm toán của tổ chức phát hành rất quan trọng.

4. Stablecoin dựa trên thuật toán: Đổi mới nhưng rủi ro cao nhất

Không có tài sản vật chất làm nền, mà dựa trên smart contract tự điều chỉnh cung cầu để giữ giá ổn định. Cơ chế tự động tăng giảm cung dựa trên giá thị trường.

Thách thức đặc thù:

• Không có dự trữ vật chất, dễ mất niềm tin
• Phụ thuộc vào cơ chế điều chỉnh, dễ gây mất ổn định khi thị trường biến động mạnh
• Nguy cơ “vỡ peg” hoặc vòng xoáy giảm giá (death spiral)

Ví dụ tiêu biểu:

• Ampleforth (AMPL) — cơ chế “rebase”, tự điều chỉnh số lượng token trong ví mỗi ngày.
• USDD — kết hợp staking và dự trữ, mô hình hybrid.

Thất bại của TerraUSD (UST) tháng 5/2022 là ví dụ điển hình, khi hệ thống mất niềm tin, cả LUNA và UST đều sụp đổ, mất hàng trăm tỷ đô la vốn hóa. Loại này phù hợp cho nhà đầu tư có kinh nghiệm, chấp nhận rủi ro cao.

Lựa chọn loại stablecoin phù hợp với bạn

Để chọn đúng loại phù hợp, cần đánh giá các yếu tố sau:

Tiêu chí quan trọng

1. Độ ổn định và minh bạch Kiểm tra dự trữ, kiểm toán định kỳ, khả năng duy trì peg trong các tình huống căng thẳng. Loại dựa trên tiền pháp định thường minh bạch hơn.

2. Độ tin cậy của tổ chức phát hành Tìm hiểu pháp lý, quy trình vận hành, lịch sử trục trặc của tổ chức phát hành.

3. Hiểu rõ mô hình thế chấp Biết rõ dựa trên tiền pháp định, tài sản số, hàng hóa hay thuật toán để phù hợp với khả năng chấp nhận rủi ro của mình. Người mới nên bắt đầu với stablecoin dựa trên tiền pháp định.

4. Thanh khoản và độ phổ biến Chọn loại có khối lượng giao dịch lớn, hỗ trợ nhiều sàn, blockchain để dễ vào ra.

Phân theo mức độ rủi ro

Người mới, rủi ro thấp: USDC, USDT — dễ dùng, minh bạch, phổ biến, phù hợp người mới.

Người trung cấp, rủi ro trung bình: DAI — phân quyền, minh bạch, phù hợp người muốn tham gia DeFi.

Chống lạm phát: PAXG, XAUT — liên kết vàng, phù hợp giữ tài sản lâu dài.

Chuyên gia, rủi ro cao: Stablecoin thuật toán — AMPL, USDD, phù hợp người hiểu rõ cơ chế, chấp nhận rủi ro lớn.

Mua và lưu trữ stablecoin

Nhiều sàn giao dịch hỗ trợ stablecoin, mua qua thẻ tín dụng, chuyển khoản ngân hàng. Giao diện thân thiện, phù hợp mọi trình độ.

Ngoài ra, các ví điện tử đa chuỗi hỗ trợ mua, lưu trữ, quản lý nhiều loại stablecoin, rất tiện lợi cho người dùng muốn quản lý đa blockchain.

Kết luận: Lựa chọn stablecoin dựa trên mục đích sử dụng

Các loại stablecoin phân thành 4 nhóm chính, mỗi loại phù hợp với nhu cầu và mức độ chấp nhận rủi ro khác nhau:

• Dựa trên tiền pháp định: dễ hiểu, quy định rõ ràng, phổ biến
• Dựa trên tài sản số: phân quyền, minh bạch cao
• Dựa trên hàng hóa: phòng chống lạm phát, giữ giá trị thực
• Thuật toán: sáng tạo, rủi ro cao, dành cho nhà đầu tư có kinh nghiệm

Hiểu rõ đặc điểm từng loại giúp bạn chọn đúng theo khả năng chấp nhận rủi ro, mục đích sử dụng, trình độ kỹ thuật. Thị trường stablecoin sẽ còn tiếp tục phát triển mạnh mẽ khi có thêm quy định và công nghệ mới.

Khởi đầu, nên chọn stablecoin dựa trên tiền pháp định để làm bước đệm, rồi dần mở rộng sang các loại khác khi đã tích lũy đủ kinh nghiệm. Chọn đúng loại phù hợp sẽ giúp tối ưu lợi ích và giảm thiểu rủi ro.

Các câu hỏi thường gặp

Q. Loại stablecoin nào phù hợp nhất cho người mới?

A. USDC hoặc USDT — dễ hiểu, minh bạch, phổ biến, phù hợp người mới bắt đầu.

Q. Loại stablecoin nào có nhiều cơ hội nhất trong hoạt động?

A. DAI — phù hợp DeFi, cho vay, yield farming, staking, đa dạng cơ hội.

Q. Stablecoin thuật toán có đáng đầu tư không?

A. Rủi ro cao, dễ vỡ peg, phức tạp, phù hợp nhà đầu tư có kinh nghiệm, chấp nhận rủi ro lớn.

Q. Loại stablecoin nào phù hợp để chống lạm phát?

A. PAXG, XAUT — liên kết vàng, là phương án phòng chống mất giá của tiền pháp định.