Nhân dân tệ offshore vs Nhân dân tệ onshore: Sự "tự do" và "ổn định" trong thanh toán xuyên biên giới

Tại sao thanh toán xuyên biên giới lại liên quan đến hai hệ thống nhân dân tệ? Khi bạn muốn chuyển tiền từ Trung Quốc ra nước ngoài, hoặc đầu tư vào thị trường chứng khoán nội địa từ Hồng Kông, bạn sẽ nhận thấy tỷ giá hối đoái của nhân dân tệ offshore (CNH) và onshore (CNY) không giống nhau—đôi khi chênh lệch khá lớn. Thiết kế có vẻ phức tạp này thực ra dựa trên những lý luận kinh tế sâu sắc đằng sau.

Một hệ thống thị trường kiểm soát chặt chẽ, một hệ thống tự do biến động—tỷ giá khác nhau như thế nào?

Nhân dân tệ nội địa (CNY) là “phiên bản trong nước”

Tại Trung Quốc đại lục, nhân dân tệ được giao dịch hoàn toàn dưới sự kiểm soát của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC). Ngân hàng đặt ra phạm vi dao động tỷ giá hàng ngày là ±2%—giống như đặt hàng rào bảo vệ cho nhân dân tệ—dù thị trường quốc tế có biến động thế nào, tỷ giá trong nước vẫn có giới hạn dao động. Ưu điểm của cách làm này là tăng cường ổn định tài chính, giúp doanh nghiệp và cá nhân dự đoán rủi ro tốt hơn. Nhược điểm là tính linh hoạt hạn chế, nếu chính sách của ngân hàng khác xa so với thị trường quốc tế, dễ nảy sinh cơ hội chênh lệch giá (arbitrage).

Nhân dân tệ offshore (CNH) là “phiên bản quốc tế”

Tại các thị trường ngoài nước như Hồng Kông, London, Singapore, nhân dân tệ được giao dịch hoàn toàn dựa trên cung cầu. Không có sự can thiệp của ngân hàng trung ương, không giới hạn biến động, nhà đầu tư quốc tế có thể tự do mua bán. Điều này khiến nhân dân tệ offshore phản ứng nhạy cảm hơn với các tác động bên ngoài—ví dụ, khi Fed tăng lãi suất, vốn quốc tế có thể nhanh chóng bán tháo nhân dân tệ, tỷ giá giảm ngay lập tức. Nhưng chính vì “tự do” này, thị trường nhân dân tệ offshore có tính thanh khoản cao, các doanh nghiệp xuyên quốc gia và quỹ đầu tư rất thích giao dịch ở đây.

Hai hệ thống này khác nhau rõ ràng nhất chính là biến động tỷ giá. Nhân dân tệ offshore biến động lớn hơn, trong khi nhân dân tệ nội địa được kiểm soát chặt chẽ—điều này quyết định bạn chọn thị trường nào để đổi tiền sẽ ảnh hưởng đến lợi nhuận hay thua lỗ.

Tại sao ngân hàng trung ương nhất định phải thiết lập hai thị trường?

Lịch sử: chưa mở hoàn toàn các mục vốn

Chương trình vốn của Trung Quốc đang từng bước mở cửa, nhưng chưa hoàn toàn tự do. Nếu mở cửa hoàn toàn việc đổi nhân dân tệ, dòng vốn quốc tế có thể chảy vào chảy ra ồ ạt, gây ảnh hưởng đến ổn định tài chính trong nước. Vì vậy, ngân hàng trung ương áp dụng chiến lược “cách ly”—thị trường nội địa bảo vệ nền kinh tế trong nước, thị trường ngoài nước thuận tiện cho giao dịch quốc tế. Giống như chia một hồ bơi thành hai khu vực, một trong nhà để cư dân dùng, một ngoài trời để khách du lịch dùng.

Phân công rõ ràng về chức năng

Nhân dân tệ nội địa (CNY) có nhiệm vụ duy trì trật tự tài chính trong nước, đảm bảo việc trả lương, giao dịch doanh nghiệp, đầu tư trong nước diễn ra bình thường. Ngân hàng trung ương có thể điều chỉnh bằng các công cụ như “yếu tố ngược chu kỳ” khi cần thiết.

Nhân dân tệ offshore (CNH) có nhiệm vụ thúc đẩy quốc tế hóa nhân dân tệ. Các dự án “Vành đai và Con đường” sử dụng nhân dân tệ để thanh toán, doanh nghiệp Trung Quốc vay vốn quốc tế, nhà đầu tư nước ngoài mua tài sản bằng nhân dân tệ—tất cả các giao dịch quốc tế này diễn ra trên thị trường ngoài nước. Thông qua thị trường offshore, nhân dân tệ dần dần vươn ra thế giới mà không gây xáo trộn trật tự tài chính trong nước.

Người bình thường đối mặt với những lựa chọn gì?

Hạn mức đổi tiền

Nếu bạn là cư dân, mỗi năm chỉ được đổi tối đa 50.000 USD tương đương bằng nhân dân tệ, và phải khai báo mục đích sử dụng. Nhưng nếu có tài khoản ngân hàng tại Hồng Kông, bạn có thể tự do đổi tiền qua tài khoản nhân dân tệ offshore mà không bị giới hạn hàng năm. Điều này rất tiện lợi cho người thường xuyên xuyên biên giới.

Lựa chọn sản phẩm đầu tư khác nhau

Dùng nhân dân tệ nội địa, bạn có thể mua cổ phiếu A, tài chính trong nước, trái phiếu chính phủ. Dùng nhân dân tệ offshore, bạn có thể mua cổ phiếu Hồng Kông, trái phiếu “tiếng điểm tâm” (trái phiếu nhân dân tệ phát hành tại Hồng Kông), tham gia các giao dịch phái sinh nhân dân tệ quốc tế. Quyết định tùy bạn, nhưng lợi nhuận và rủi ro có thể khác nhau rất nhiều.

Rủi ro và cơ hội từ biến động tỷ giá

Các doanh nghiệp nhập khẩu dùng nhân dân tệ offshore để thanh toán sẽ đối mặt với rủi ro tỷ giá lớn hơn—nhân dân tệ giảm giá, chi phí tăng. Nhưng các nhà arbitrage có thể lợi dụng chênh lệch giá giữa CNH và CNY để kiếm lời, ví dụ khi CNH giảm giá, mua vào ở Hồng Kông giá thấp rồi bán ra trong nước giá cao (tất nhiên bị hạn chế bởi quy định quản lý).

Tình huống thực tế: doanh nghiệp xuất khẩu và nhà đầu tư chọn thế nào?

Tình huống 1: Doanh nghiệp xuất khẩu tại Thượng Hải quyết định

Một doanh nghiệp xuất khẩu tại Thượng Hải nhận đơn hàng 1 triệu USD từ nước ngoài. Khi đổi tiền, họ có các lựa chọn:

Đổi tại ngân hàng trong nước → theo tỷ giá nhân dân tệ nội địa (CNY), giả sử 1 USD = 7.2 nhân dân tệ → nhận được 7,2 triệu nhân dân tệ. Quy trình đơn giản, có sự bảo chứng của chính phủ, nhưng tỷ giá bị kiểm soát, có thể không phải là tỷ giá tốt nhất.

Đổi qua tài khoản offshore tại Hồng Kông → theo tỷ giá nhân dân tệ offshore (CNH), giả sử cùng lúc 1 USD = 7.25 nhân dân tệ → nhận được 7,25 triệu nhân dân tệ. Lợi thêm 50.000 nhân dân tệ! Nhưng cách này cần có tài khoản nước ngoài, quy trình phức tạp hơn, và tỷ giá biến động lớn hơn—nếu thị trường đảo chiều, có thể lỗ.

Tình huống 2: Phản ứng của thị trường khi Fed tăng lãi suất

Cuối năm 2023, Fed bắt đầu chu kỳ tăng lãi suất, nhà đầu tư quốc tế bán tháo tiền tệ mới nổi để chuyển sang USD. Lúc này:

CNH giảm giá nhanh, có thể giảm hơn 2% trong vòng một tuần. Phản ứng thị trường nhanh và mạnh.

Trong khi đó, CNY dù cũng giảm giá, nhưng mức độ nhỏ hơn rõ rệt. Ngân hàng trung ương can thiệp để giữ tỷ giá ổn định, giúp doanh nghiệp dự đoán tốt hơn.

Kết quả, doanh nghiệp xuất khẩu vui mừng vì đã chọn thị trường nội địa ổn định, còn nhà đầu tư mạo hiểm tiếc nuối vì không kịp cắt lỗ khi CNH giảm mạnh.

Thiết kế “hai thị trường” này không chỉ có ở Trung Quốc

Ấn Độ, Brazil, Malaysia, Hàn Quốc đều có phân biệt giữa thị trường nội địa và ngoài nước. Nhiều quốc gia mới nổi sử dụng thị trường “kỳ hạn phi giao nhận” (NDF) để thực hiện giao dịch offshore—tức là nhà đầu tư quốc tế đặt trước tỷ giá trong tương lai mà không thực sự giao nhận tiền tệ.

Thiết kế này thường nhằm kiểm soát dòng vốn, bảo vệ nền kinh tế trong nước khỏi tác động của biến động quốc tế. Nhưng hiệu quả thực tế tùy thuộc chính sách của từng quốc gia—có nơi hiệu quả rõ rệt, có nơi hạn chế. Còn tranh cãi về việc liệu các biện pháp kiểm soát này có thực sự bảo vệ kinh tế hay chỉ là trì hoãn vấn đề.

Tương lai: hai thị trường sẽ diễn biến thế nào?

Chênh lệch giá sẽ dần thu hẹp

Khi nhân dân tệ quốc tế hóa tiến triển, mở cửa từng bước các mục vốn, chênh lệch tỷ giá giữa nội địa và ngoài nước sẽ ngày càng nhỏ hơn. Đặc biệt, khi thử nghiệm ứng dụng nhân dân tệ kỹ thuật số trong giao dịch xuyên biên giới, việc đổi tiền theo thời gian thực sẽ rẻ hơn, nhanh hơn, và các rào cản nhân tạo giữa hai thị trường sẽ tự nhiên giảm bớt.

Cân bằng mới về biến động

Trong tương lai, nhân dân tệ nội địa có thể không còn cần kiểm soát chặt chẽ nữa, và sẽ dần chịu ảnh hưởng từ thị trường quốc tế. Nhưng các công cụ chính sách của ngân hàng trung ương (như yếu tố ngược chu kỳ) vẫn sẽ phát huy tác dụng, chỉ là sẽ tinh vi hơn. Nhân dân tệ offshore vẫn là sân chơi của các nhà đầu tư quốc tế, nhưng sẽ liên kết chặt chẽ hơn với thị trường nội địa.

Rủi ro mới

CNH vẫn rất nhạy cảm với các sự kiện đột xuất quốc tế. Quan hệ Trung-Mỹ thay đổi, xung đột địa chính trị, khủng hoảng thanh khoản toàn cầu—bất kỳ sự kiện lớn nào cũng có thể khiến CNH biến động mạnh, gián tiếp ảnh hưởng đến tỷ giá trong nước và các giao dịch xuyên biên giới.

Lời khuyên cuối cùng

Nhân dân tệ offshore là “phiên bản quốc tế” của nhân dân tệ, tự do cao nhưng biến động lớn, phù hợp với các doanh nghiệp xuyên quốc gia và nhà đầu tư chuyên nghiệp biết quản lý rủi ro. Nhân dân tệ nội địa là “phiên bản trong nước”, biến động được kiểm soát nhưng linh hoạt hạn chế, phù hợp với nhà đầu tư phổ thông và giao dịch trong nước.

Hai thị trường này cùng thúc đẩy nhân dân tệ vươn ra thế giới—một hướng tới ổn định và an toàn, một hướng tới tự do và hiệu quả. Giống như hai bánh xe của một chiếc xe, mỗi cái đều có vai trò riêng, không thể thiếu. Hiểu rõ sự khác biệt giữa nhân dân tệ offshore và onshore giúp bạn đưa ra các quyết định sáng suốt hơn trong thanh toán xuyên biên giới và đầu tư.