365 tỷ USD "vua thuốc" mới ra đời: Thời đại do bệnh chuyển hóa dẫn đầu bắt đầu

Năm 2025, quyền lực của “Vua Thuốc” toàn cầu đã hoàn thành bước chuyển giao mang tính bước ngoặt. Gần đây, các tập đoàn dược phẩm lớn trên toàn cầu công bố báo cáo tài chính năm 2025, Eli Lilly với doanh thu 365,07 tỷ USD từ Terlipetide đứng đầu, Novo Nordisk với Semaglutide 361 tỷ USD theo sát, trong khi Merck & Co. với thuốc K tụt xuống vị trí thứ ba sau hai năm liên tiếp đứng đầu. Hai loại thuốc GLP-1 chiếm giữ vị trí quán quân và á quân, đánh dấu sự chuyển giao quyền lực trong thời đại điều trị, từ chủ đạo miễn dịch ung thư sang lĩnh vực bệnh chuyển hóa, phản ánh trực tiếp tiềm năng thị trường của các lĩnh vực điều trị khác nhau, mở ra một cuộc tái cấu trúc lịch sử trong cơ cấu ngành dược toàn cầu.

1

Chiến thắng quyết định quý 4 năm 2025, “Vua Thuốc” mới sẽ vượt lên

Thuốc GLP-1/GIP hai mục tiêu của Eli Lilly, Terlipetide, với doanh thu 365,07 tỷ USD trong năm đã giành lại danh hiệu “Vua Thuốc” từ tay Novo Nordisk và Merck & Co. Semaglutide của Novo Nordisk chỉ kém 4 tỷ USD để đứng thứ hai.

Thực tế, dữ liệu doanh số bán hàng nửa đầu năm 2025 cho thấy Semaglutide tạm thời dẫn đầu với doanh thu vượt 166 tỷ USD, trong khi Terlipetide đứng thứ ba với gần 150 tỷ USD. Điểm ngoặt xuất hiện vào quý 4. Báo cáo tài chính của Eli Lilly cho thấy, Terlipetide trong quý 4 năm 2025 bán được 116,70 tỷ USD, chính thức vượt qua Semaglutide.

Sự biến động mạnh này phản ánh mức độ cạnh tranh khốc liệt trên thị trường GLP-1. Xét theo phân khúc, cả hai phiên bản của Terlipetide đều thể hiện xuất sắc: phiên bản giảm đường huyết Mounjaro doanh thu 229,65 tỷ USD, tăng 99% so với cùng kỳ; phiên bản giảm cân Zepbound doanh thu 135,42 tỷ USD, tăng 175%. Trong khi đó, gia đình Semaglutide gồm các phiên bản tiêm giảm đường huyết Ozempic, tiêm giảm cân Wegovy và viên uống Rybelsus, tổng doanh thu đạt 361 tỷ USD.

Thuốc K của Merck & Co., sau hai năm liên tiếp đứng đầu, đã tụt xuống thứ ba, ghi nhận doanh số 316,8 tỷ USD năm 2025, tăng 7% so với cùng kỳ.

Tốc độ đổi mới của “Vua Thuốc” đang ngày càng nhanh hơn. Lịch sử cho thấy, thuốc giảm lipid của Pfizer, Lipitor, và thuốc của AbbVie, Humira, từng giữ vững vị trí “Vua Thuốc” liên tiếp 10 năm; trong khi thuốc K của Merck chỉ duy trì vị trí này chưa đầy 3 năm. Xu hướng này phản ánh nhịp độ đổi mới trong ngành dược đang tăng tốc. Khi các nhà dẫn đầu mở rộng gấp đôi trong vòng hai năm, các đối thủ cạnh tranh đang ngày càng thu hẹp khoảng cách trong chiến lược phân biệt.

2

Bản chất của sự thay đổi là sự khác biệt về nhu cầu thị trường và tiềm năng tăng trưởng

Sự thay đổi của “Vua Thuốc” phản ánh trực tiếp tiềm năng thị trường của các lĩnh vực điều trị khác nhau. Các nhà phân tích ngành nhận định, khả năng vượt qua thuốc ung thư K của Terlipetide và Semaglutide chủ yếu dựa trên sự khác biệt căn bản về nhóm bệnh nhân, mô hình thị trường và cấu trúc cạnh tranh.

Thuốc GLP-1 tập trung vào “thuốc bệnh mãn tính nặng” dành cho tiểu đường type 2, béo phì và các bệnh chuyển hóa liên quan lối sống, có hàng tỷ người tiềm năng, phụ thuộc vào dùng thuốc lâu dài, đồng thời mở rộng các chỉ định mới như lợi ích tim mạch, tạo ra giới hạn thị trường rất cao. Trong khi đó, thuốc K và các thuốc PD-1 điều trị ung thư chỉ phục vụ nhóm bệnh nhân đã mắc bệnh, tổng thị trường và thời gian sử dụng bị hạn chế bởi phổ bệnh và tiến trình bệnh.

Về đặc điểm thị trường, GLP-1 hướng tới thị trường tăng trưởng rộng lớn, chỉ riêng chỉ định giảm cân tại Trung Quốc tỷ lệ kê đơn chưa tới 1%, từ giảm đường huyết đến giảm cân và lợi ích tim mạch, liên tục mở ra các đường tăng trưởng mới. Thuốc K nằm trong thị trường đã trưởng thành, dù duy trì tăng trưởng nhờ các chỉ định mới và liệu pháp kết hợp, nhưng đã bước vào giai đoạn trưởng thành, tốc độ tăng chậm lại.

Về cạnh tranh, hiện tại thị trường GLP-1 do Eli Lilly và Novo Nordisk thống lĩnh, chưa đạt tới mức bão hòa, doanh số tăng đủ để bù đắp ảnh hưởng của cạnh tranh giá. Thuốc K phải đối mặt với cạnh tranh khốc liệt trước khi hết patent, đồng thời còn chịu áp lực từ “đáy vách” patent lớn hơn trong tương lai. Sự khác biệt này thúc đẩy chuyển giao quyền lực của “Vua Thuốc” toàn cầu từ lĩnh vực ung thư sang bệnh chuyển hóa.

3

Cuộc chiến trên thị trường GLP-1 đang diễn ra quyết liệt

Sự ra đời của “Vua Thuốc” mới đang thay đổi dòng chảy vốn và chiến lược của ngành nghiên cứu phát triển dược phẩm toàn cầu. Sự bùng nổ của thị trường GLP-1 không chỉ thu hút Eli Lilly và Novo Nordisk tăng cường đầu tư mà còn thúc đẩy nhiều doanh nghiệp khác tham gia lĩnh vực này.

Tốc độ thu hút vốn của thị trường thuốc GLP-1 vượt xa các lĩnh vực khác. Terlipetide đạt doanh thu 10 tỷ USD trong chưa tới 3 năm, trong khi vượt mốc 30 tỷ USD chỉ trong 1 năm. Ngược lại, thuốc K từ năm 2019 vượt mốc 10 tỷ USD đến 2025 vượt 30 tỷ USD mất 6 năm.

Đầu năm 2025, dữ liệu cho thấy, toàn cầu có 179 dự án pipeline GLP-1, tăng 40% so với cùng kỳ; các công ty dược đa quốc gia dành phần lớn ngân sách R&D cho lĩnh vực giảm cân, tỷ lệ từ 12% năm 2020 lên 35% năm 2025. Eli Lilly, Novo Nordisk, Pfizer đều xem giảm cân là chiến lược cốt lõi, trong đó Pfizer dự kiến bắt đầu thử nghiệm giai đoạn III của 10 loại GLP-1 tác dụng kéo dài vào năm 2026, cùng các thuốc mới của Eli Lilly như Olokfegliflozin. Các doanh nghiệp nội địa cũng có sản phẩm mới như HRS-7535 của Hưng Yên Y Dược (600276), VCT220 của Wentai.

Theo dự báo của 《Bản đồ béo phì thế giới 2025》, quy mô thị trường GLP-1 toàn cầu từ 53,46 tỷ USD năm 2024 sẽ tiến tới 150 tỷ USD vào năm 2030, tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) dự kiến trên 20%. Các nhà phân tích chỉ ra, đổi mới thuốc GLP-1 đang hướng tới đa mục tiêu, kéo dài tác dụng, dễ dàng sử dụng hơn, dạng uống đã trở thành điểm cạnh tranh trọng tâm tiếp theo của ngành. Sự chuyển hướng nghiên cứu này phản ánh sự hiểu biết sâu sắc hơn về nhu cầu của bệnh nhân. Các nhu cầu lâm sàng như phòng ngừa tăng cân, giảm mất cơ vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ, mở ra không gian đổi mới khác biệt. Eli Lilly đang nghiên cứu RetaGlutide (đa mục tiêu GLP-1/GIP/GCGR), Novo Nordisk với CagriSema (đa mục tiêu GLP-1/Insulin), đều được xem là “Vua Thuốc” tiềm năng thế hệ tiếp theo.

4

Thị trường điều trị ung thư đang tìm kiếm sự chuyển đổi

Dù đã từng giữ vị trí “Vua Thuốc” của thuốc K, tốc độ tăng trưởng chậm lại, nhưng vẫn giữ vị trí không thể lay chuyển trong lĩnh vực ung thư. Năm 2025, thuốc K dù rơi khỏi vị trí “Vua Thuốc”, nhưng doanh số lần đầu vượt 300 tỷ USD, đóng góp gần một nửa doanh thu của Merck & Co. Trước đó, năm 2023, doanh số toàn cầu của thuốc K là 25,011 tỷ USD, lần đầu vượt Humira, trở thành thuốc bán chạy nhất toàn cầu; năm 2024, doanh số toàn cầu đạt 29,482 tỷ USD, tăng 18% so với cùng kỳ, giữ vững vị trí “Vua Thuốc”.

Tuy nhiên, patent chính của thuốc K sẽ hết hạn vào tháng 12 năm 2028, nhưng hai patent phương pháp khác có thể kéo dài đến tháng 5 hoặc tháng 11 năm 2029. Theo thông tin, Merck & Co. đang tích cực thúc đẩy đăng ký thuốc tiêm dưới da để đối phó với “đáy vách” patent. Các chuyên gia lâm sàng cho biết, dạng tiêm dưới da thao tác tương đối đơn giản, sử dụng lâm sàng phổ biến hơn, có thể duy trì vị trí thống trị của thuốc K trong thị trường PD-1. Merck & Co. dự kiến, tỷ lệ thâm nhập của dạng tiêm dưới da này vào năm 2028 có thể đạt 30-40%, toàn bộ dòng sản phẩm thuốc K có khả năng đạt đỉnh doanh số 350 tỷ USD.

Song song đó, Merck & Co. cũng đang mở rộng danh mục sản phẩm trong lĩnh vực ung thư và các bệnh khác qua các hoạt động mua lại và nghiên cứu phát triển, nhằm giảm phụ thuộc vào một sản phẩm duy nhất.

Xét trên phạm vi rộng hơn, tốc độ tăng trưởng chậm lại của thuốc K cung cấp bài học quan trọng cho sự phát triển của các thuốc ung thư như PD-1, đó là dựa trên phân tầng chính xác, trung tâm là liệu pháp kết hợp, hướng tới quản lý toàn bộ quá trình bệnh. Đối với các doanh nghiệp nội địa, cần đổi mới khác biệt và mở rộng toàn cầu để chiếm lĩnh thị trường miễn dịch ung thư trong giai đoạn sau.

5

Thị trường Trung Quốc trở thành chiến trường quan trọng của “Vua Thuốc”

Trong bối cảnh chuyển giao “Vua Thuốc” toàn cầu, thị trường Trung Quốc đang trở thành chiến trường cạnh tranh quan trọng của thuốc GLP-1. Novo Nordisk chiếm vị trí dẫn đầu trong thị trường GLP-1 điều trị tiểu đường và insulin tại Trung Quốc. Giá cả cạnh tranh đặc biệt gay gắt tại thị trường này. Từ tháng 11 năm 2025, Novo Nordisk và Eli Lilly lần lượt giảm giá của Semaglutide và Terlipetide để chiếm lĩnh thị trường.

Dữ liệu cho thấy, doanh số bán Ozempic (tiêm giảm đường huyết của Novo Nordisk) tại Trung Quốc đạt 5,399 tỷ DKK (khoảng 5,939 tỷ nhân dân tệ); doanh số Rybelsus (viên uống giảm đường huyết) khoảng 620 triệu DKK (khoảng 682 triệu nhân dân tệ), tăng 27% so với cùng kỳ; doanh số Wegovy (tiêm giảm cân) tại Trung Quốc khoảng 796 triệu DKK (khoảng 8,76 tỷ nhân dân tệ), tăng 314% so với cùng kỳ.

Các nhà phân tích cho rằng, thị trường GLP-1 tại Trung Quốc đã bước vào giai đoạn cạnh tranh quyết liệt, từ thị trường “biển xanh” ban đầu chuyển sang “cuộc chiến tranh giành”. Đối với các doanh nghiệp dược nội địa, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội. Các doanh nghiệp trong nước cần đẩy nhanh đổi mới sáng tạo, tìm lợi thế khác biệt trong lĩnh vực GLP-1 để có thể giành phần trong thị trường toàn cầu.

Đối với thuốc K, Trung Quốc – thị trường ung thư lớn thứ hai thế giới – rất quan trọng. Năm 2025, doanh thu của Merck & Co. tại Trung Quốc đạt 1,816 tỷ USD (khoảng 12,8 tỷ nhân dân tệ), trong đó thuốc K là trụ cột duy nhất của Merck & Co. tại Trung Quốc, doanh thu năm 2025 đạt 1-1,3 tỷ USD (77-91 tỷ nhân dân tệ), chiếm 3,5% – 4,1% tổng doanh thu toàn cầu của Merck & Co., và 60% – 72% tổng doanh thu của Merck & Co. tại Trung Quốc.

6

Năm 2026, “Vua Thuốc” đã được định trước

Terlipetide đã được định trước là doanh số dẫn đầu năm 2026. Khi Terlipetide lên ngôi “Vua Thuốc” năm 2025, bức tranh cạnh tranh năm 2026 đã rõ nét. Eli Lilly dự kiến doanh thu cả năm 2026 đạt 80-83 tỷ USD, mặc dù tốc độ tăng trưởng chậm hơn so với 41% của năm 2025, nhưng vẫn là một đường cong tăng trưởng khá dốc, đồng thời con số này sẽ lập kỷ lục doanh thu mới cho các công ty dược phẩm. Điều này cũng dự báo, Terlipetide đã đặt trước vị trí “Vua Thuốc” toàn cầu năm 2026.

Tạp chí Nature Reviews Drug Discovery đã dự báo trong cuối năm 2024 về top 10 thuốc bán chạy toàn cầu năm 2025, dự đoán tổng doanh số của Eli Lilly với Terlipetide (bao gồm Mounjaro giảm đường huyết và Zepbound giảm cân) sẽ đạt 31,1 tỷ USD, nhưng thực tế đạt 36,5 tỷ USD, vượt xa dự kiến. Dự báo doanh số năm 2026 của Terlipetide là 45,5 tỷ USD, Semaglutide 35,1 tỷ USD, thuốc K 33,8 tỷ USD, vẫn giữ vững vị trí “Vua Thuốc”.

Các chuyên gia cho rằng, chuyển giao quyền lực của “Vua Thuốc” toàn cầu sẽ không dừng lại, trong thời đại đổi mới sáng tạo y dược ngày càng nhanh, không có ngai vàng vĩnh cửu, chỉ có cuộc đua sáng tạo không ngừng.