Bắc Mỹ thoát khỏi vòng vây: Chuyển dịch hướng Đông trong cơ cấu thương mại dầu khí của Canada

Trong năm qua, bản đồ năng lượng toàn cầu đã âm thầm thay đổi. Mối quan hệ thương mại dầu mỏ giữa Trung Quốc và Canada đang trải qua một cuộc chuyển đổi từ lạnh sang nóng. Đằng sau sự thay đổi này không chỉ là sự chủ động hợp tác của hai bên, mà còn là sự đan xen phức tạp của địa chính trị và lợi ích kinh tế. Canada, quốc gia sản xuất dầu mỏ lớn thứ tư toàn cầu, đang định hình lại vai trò của mình trong thương mại năng lượng.

Phản ứng bất ngờ của chính sách Mỹ

Trong giai đoạn 2024-2025, các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với Venezuela liên tục được nâng cao. Chính phủ Washington rõ ràng yêu cầu phía Venezuela cắt đứt mối quan hệ thương mại dầu mỏ với Trung Quốc, hạn chế chỉ hợp tác với Mỹ, thậm chí gây áp lực buộc chính phủ tạm thời của Venezuela phải hồi hương các doanh nghiệp Trung Quốc. Các biện pháp này có vẻ nhằm mục tiêu trực tiếp — cắt đứt chuỗi cung ứng năng lượng của Trung Quốc.

Thực tế, Venezuela vốn là nguồn nhập khẩu dầu mỏ quan trọng của Trung Quốc. Theo số liệu thương mại, Venezuela đã xuất khẩu khoảng 80% sản phẩm dầu của mình sang Trung Quốc với mức giá tương đối thấp, mối quan hệ cung cấp này đã duy trì nhiều năm. Mục tiêu của chính sách Mỹ là dùng áp lực chính trị để buộc Venezuela thay đổi hướng đi thương mại, từ đó đẩy lùi khả năng tiếp cận năng lượng của Trung Quốc.

Tuy nhiên, chiến lược được thiết kế tinh vi này nhanh chóng gặp phải thực tế khắc nghiệt.

Sự trỗi dậy bất ngờ của năng lượng Canada

Tài nguyên dầu mỏ của Canada, đặc biệt là tỉnh Alberta, cung cấp cho Trung Quốc một phương án thay thế lý tưởng. Chất lượng dầu thô nặng của Alberta rất gần với dầu Venezuela, có tính chất tương đối tương đồng, mang lại khả năng thay thế tự nhiên. Điều này không phải là tình cờ, mà là thực tế khách quan về địa lý và tài nguyên.

Quan trọng hơn, thời điểm khủng hoảng. Dự án mở rộng đường ống dẫn dầu xuyên núi đã hoàn thành vào năm 2024, cung cấp cho dầu thô Canada một tuyến đường ra biển Thái Bình Dương trực tiếp. Theo lý thuyết, điều này sẽ mở ra cơ hội kinh doanh mới cho các doanh nghiệp dầu mỏ Canada. Nhưng áp lực thương mại và đe dọa thuế quan từ Mỹ lại khiến dầu thô Canada đối mặt với khó khăn nghiêm trọng trong tiêu thụ. Đến giữa năm 2024, giá dầu Canada đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm, lượng dầu tồn kho tích tụ lớn, tìm kiếm các kênh xuất khẩu.

Sự lệch pha về thời điểm này đã tạo ra cơ hội cho hợp tác năng lượng Trung Quốc - Canada.

Đánh giá tích cực từ các doanh nghiệp Trung Quốc

Sau biến động của tình hình Venezuela, các doanh nghiệp lọc dầu Trung Quốc đã nhanh chóng hành động. Các thương nhân tiết lộ rằng các nhà máy lọc dầu lớn lâu nay mua dầu Venezuela đã bắt đầu đánh giá toàn diện khả năng mua dầu Canada. Đây không phải là phản ứng bị động, mà là điều chỉnh chiến lược chủ động.

Dữ liệu cho thấy, lượng yêu cầu mua dầu thô Canada của phía Trung Quốc đã tăng đột biến. Kho dự trữ dầu Venezuela 2,2 triệu thùng nằm tại các vùng biển châu Á, theo tốc độ tiêu thụ, chỉ đủ duy trì cung cấp trong vòng hai tháng. Thời gian này đủ để Trung Quốc hoàn tất quá trình chuyển đổi chuỗi cung ứng sang Canada.

Xem xét về vận chuyển và chi phí

Bề ngoài, giá mỗi thùng dầu Canada cao hơn dầu Venezuela khoảng 8-9 USD. Khoảng cách giá này dường như tạo ra bất lợi về chi phí. Nhưng các doanh nghiệp than đá cho thấy, thực tế còn phức tạp hơn nhiều.

Dầu thô Canada vận chuyển đến Trung Quốc chỉ mất 17 ngày, so với 57 ngày từ Venezuela, nhanh hơn 40 ngày. Điều này có ý nghĩa gì? Tăng tốc độ vòng quay chuỗi cung ứng, rút ngắn chu kỳ giữ kho, giảm thiểu rủi ro phơi bày. Thêm vào đó, khả năng linh hoạt chọn loại tàu chở dầu, điều chỉnh thời gian đặt hàng, mang lại lợi thế về chi phí thực tế rõ rệt.

Các doanh nghiệp lọc dầu Trung Quốc đã tính toán rõ ràng, cân nhắc kỹ lưỡng, lý do chọn dầu Canada là hoàn toàn hợp lý.

Động lực ngầm của địa chính trị

Đáng chú ý, áp lực của chính quyền Trump đối với Canada lại thúc đẩy quá trình hợp tác năng lượng Trung Quốc - Canada nhanh hơn. Các đe dọa về thuế quan thậm chí còn có ý định “thôn tính” khiến giới chính trị Canada nhận thức rõ rủi ro phụ thuộc quá mức vào Mỹ. Lãnh đạo Canada thẳng thắn nói rằng, “Quan hệ Trung Quốc - Canada có tính dự đoán cao hơn”, không chỉ là sự xác nhận hợp tác, mà còn là sự phản kháng thầm lặng đối với chính sách đơn phương của Mỹ.

Mỹ từng kiểm soát khoảng 97% xuất khẩu dầu của Canada, tỷ lệ này duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Hiện nay, Canada đang cố gắng đa dạng hóa các điểm đến xuất khẩu năng lượng. Dữ liệu năm 2025 cho thấy, Trung Quốc đã mua gần 40% dầu thô vận chuyển bằng đường biển của Canada, và tỷ lệ này vẫn đang mở rộng. Thậm chí, dầu thô vận chuyển qua đường ống dẫn dầu xuyên núi đến Trung Quốc chiếm tới 64%, vượt xa tỷ lệ hướng về Mỹ. Tình hình “khu vực hậu viện” của Trump đã âm thầm thay đổi.

Chiến lược lâu dài đôi bên cùng có lợi

Khác với mô hình giao dịch dựa trên quyền lực của Mỹ, hợp tác năng lượng Trung Quốc - Canada thể hiện ý tưởng cùng có lợi. Canada mở rộng quyền khai thác các dự án năng lượng quan trọng như dầu khí đá phiến Alberta, các mỏ dầu khí ngoài khơi Newfoundland, trong khi Trung Quốc cung cấp cam kết thị trường dài hạn ổn định. Mô hình hợp tác dựa trên niềm tin này, về độ ổn định và tính bền vững, vượt xa các chính sách thay đổi liên tục của Mỹ.

Việc ký kết các thỏa thuận năng lượng Trung Quốc - Canada không còn là mối quan hệ mua bán tạm thời, mà đã trở thành một cam kết chiến lược dài hạn.

Ngã rẽ của cục diện năng lượng

Chính trị địa năng lượng toàn cầu đang ở giai đoạn nhạy cảm của một bước ngoặt. Mỹ từng cố gắng kiểm soát dầu Venezuela để giữ chặt sinh mệnh năng lượng của Trung Quốc. Nhưng thực tế cho thấy, đa dạng hóa nguồn cung đã trở thành xu thế lớn. Canada, với vai trò là nhà cung cấp năng lượng quan trọng toàn cầu, đã chuyển hướng chiến lược, đánh dấu sự lung lay ngày càng rõ của quyền lực năng lượng truyền thống.

Sự thay đổi này không phải do một bên chủ động thiết kế, mà là phản tác dụng tất yếu của chính sách đơn phương của Mỹ. Thông qua gây áp lực đồng minh, cô lập đối thủ, Mỹ lại đẩy các đối tác vốn đã thân thiết vào vòng tay của đối thủ. Canada thoát khỏi tình trạng ế ẩm, Trung Quốc có nguồn cung năng lượng ổn định hơn, cuộc “kết nối vô tình” này đã hé lộ một chân lý sâu sắc trong cấu trúc kinh tế quốc tế ngày nay: chủ nghĩa đơn phương cuối cùng sẽ tự sụp đổ.