Nguy cơ bắt dao rơi: Hướng dẫn tránh những sai lầm đầu tư đắt đỏ

“Đừng cố bắt dao đang rơi” — một câu nói bạn có thể đã nghe trong các cuộc trò chuyện về tài chính, nhưng có lẽ chưa từng hoàn toàn hiểu rõ ý nghĩa đầu tư của nó. Cũng như việc cố bắt một con dao đang rơi thật sự có thể làm bị thương tay bạn, việc cố bắt những con dao đang rơi trong danh mục đầu tư có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho sự giàu có lâu dài của bạn. Bài học vĩnh cửu của Phố Wall này đề cập đến một hành vi quan trọng của nhà đầu tư: xu hướng mua vào các cổ phiếu giảm giá với hy vọng phục hồi mạnh mẽ.

Thách thức là việc bắt dao đang rơi thường có vẻ hợp lý ở bề mặt. Nhiều nhà đầu tư gặp phải các cơ hội rõ ràng hấp dẫn mà khi xem xét kỹ hơn lại phát hiện ra đó là những cái bẫy nguy hiểm. Hiểu rõ các dấu hiệu cảnh báo này là điều cần thiết để bảo vệ danh mục đầu tư của bạn khỏi những sai lầm tốn kém.

Hiểu về ẩn dụ ‘Dao đang rơi’ và lý do tại sao nhà đầu tư vẫn tiếp tục bắt

Khi các nhà phân tích thị trường đề cập đến “dao đang rơi,” họ mô tả các cổ phiếu trong xu hướng giảm kéo dài mà có khả năng tiếp tục giảm mặc dù trông có vẻ hấp dẫn để mua vào. Những chứng khoán này được gọi như vậy vì chúng gây thiệt hại thực sự cho các chiến lược đầu tư dài hạn khi nhà đầu tư liên tục đổ vốn vào chúng, hy vọng vào một sự phục hồi không chắc chắn.

Tâm lý đằng sau hành vi này rất thú vị. Nhà đầu tư thường phát triển một sự gắn bó cảm xúc với các vị thế giảm giá, tự thuyết phục rằng “nó phải hồi phục cuối cùng.” Sai lệch nhận thức này khiến nhiều người tăng thêm vốn khi các yếu tố cơ bản của doanh nghiệp ngày càng xấu đi — đúng vào thời điểm sai để bổ sung vốn nhất.

Cổ phiếu trả cổ tức cao: Cái bẫy đầu tiên của việc bắt dao đang rơi

Cổ phiếu trả cổ tức đã từng là yếu tố then chốt trong lợi nhuận danh mục. Theo nghiên cứu của S&P Global, cổ tức chiếm gần một phần ba tổng lợi nhuận của S&P 500 kể từ năm 1926. Thành tích này khiến các chiến lược săn cổ tức trở nên hấp dẫn đối với các nhà đầu tư tập trung vào thu nhập.

Tuy nhiên, các cổ phiếu có lợi suất 6%, 7% hoặc thậm chí hai chữ số xứng đáng được xem xét kỹ lưỡng. Những lợi suất cổ tức cực cao này không phải là hành động hào phóng của doanh nghiệp — chúng thường là tín hiệu cảnh báo. Khi một công ty duy trì lợi suất cổ tức 4% và giá cổ phiếu giảm một nửa, lợi suất đột nhiên xuất hiện là 8%. Nhưng giá cổ phiếu sụt giảm gần như luôn phản ánh các vấn đề nội tại của công ty.

Khi dòng tiền giảm sút, các công ty thường cắt giảm cổ tức để giữ vốn. Điều này tạo thành một vòng luẩn quẩn: lợi suất cao thu hút nhà đầu tư ban đầu trở nên không bền vững, dẫn đến các đợt cắt cổ tức mạnh mẽ hơn nữa, gây ra các đợt giảm giá cổ phiếu tiếp theo. Do đó, các cổ phiếu có lợi suất cao đột ngột hoặc bất thường thường bị xếp vào loại dao đang rơi.

Cạm bẫy giá trị và ảo tưởng cổ phiếu hời

Thị trường chứng khoán thường có xu hướng tăng trong các giai đoạn dài nhiều thập kỷ. Trong khi một số năm hoặc thậm chí các chu kỳ kéo dài vài năm có thể bị trì trệ, xu hướng dài hạn luôn tích cực. Tuy nhiên, không phải cổ phiếu nào cũng theo xu hướng này.

Một số cổ phiếu có vẻ rẻ dựa trên tỷ lệ P/E thấp, cho thấy chúng bị định giá thấp so với khả năng sinh lời. Vấn đề là những cổ phiếu này thường duy trì mức định giá thấp vì lý do chính đáng — mô hình kinh doanh chu kỳ, dòng lợi nhuận không ổn định hoặc các mô hình thất vọng cổ đông liên tục.

Hiện tượng này gọi là “bẫy giá trị” vì nó làm mắc kẹt các nhà đầu tư tin rằng sự phục hồi là không thể tránh khỏi trong khi thực tế, điều đó có thể không bao giờ xảy ra. Ford Motor Company là ví dụ hoàn hảo. Giao dịch với tỷ lệ P/E cực thấp là 7.91, giá cổ phiếu Ford ngày nay gần như không thay đổi so với các mức đã đạt được hàng thập kỷ trước. Trong gần ba thập kỷ, các nhà đầu tư đặt cược vào sự phục hồi của Ford đã thấy lợi nhuận rất nhỏ, chứng minh rằng việc bắt dao đang rơi trong các cổ phiếu “rẻ” có thể khóa vốn của bạn mãi mãi.

Tâm lý đằng sau việc tăng gấp đôi các vị thế thua lỗ

Một trong những hành vi đầu tư phá hoại nhất là tăng thêm vị thế trong các cổ phiếu giảm giá nhanh chóng. Lý luận nghe có vẻ hợp lý: nếu một cổ phiếu trước đây giao dịch ở mức 100 đô la và bây giờ chỉ còn 30 đô la, chẳng lẽ cuối cùng nó không hồi phục về mức cũ?

Sự thật khó chịu là không. Chỉ vì một cổ phiếu đã đạt đến một mức giá nào đó trong quá khứ không đảm bảo nó sẽ trở lại mức đó. Thị trường không bắt buộc phải đưa bất kỳ chứng khoán nào trở lại mức cao nhất mọi thời đại. Tuy nhiên, nhà đầu tư thường gây thiệt hại cho danh mục của mình bằng cách liên tục bắt dao đang rơi — mua vào nhiều lần khi giá tiếp tục giảm. Họ về cơ bản đang nhân đôi niềm tin sai lầm thay vì chấp nhận thông tin mới về triển vọng của công ty.

Trong khi thị trường chung luôn phục hồi để thiết lập các mức cao kỷ lục mới sau các đợt bán tháo lớn, vô số cổ phiếu cá nhân giảm vĩnh viễn và không bao giờ trở lại đỉnh cũ. Mua cổ phiếu chỉ vì “nó đã giảm quá nhiều” vẫn là một trong những sai lầm đắt giá nhất trong đầu tư.

Cách nhận biết và tránh bắt dao đang rơi

Kỹ năng tránh bắt dao đang rơi nằm ở việc phân biệt các cơ hội mua thực sự với các bẫy giá trị nguy hiểm. Một số chiến lược thực tế giúp:

Phân tích các yếu tố cơ bản. Đừng chỉ dựa vào biến động giá. Xem xét xu hướng lợi nhuận, vị thế cạnh tranh và chất lượng quản lý. Doanh nghiệp có mất thị phần không? Biên lợi nhuận có bị thu hẹp không? Những câu hỏi này quan trọng hơn nhiều so với việc cổ phiếu giảm 30% hay 70%.

Đặt câu hỏi về các lợi suất cực đoan. Nếu lợi suất cổ tức đột nhiên trông có vẻ hấp dẫn bất thường, hãy hỏi tại sao. Lợi suất cao hiện tại thường là dấu hiệu của tình hình kinh doanh xấu đi, chứ không phải giá trị tiềm ẩn.

Xem xa hơn giá lịch sử. Việc cổ phiếu từng giao dịch ở mức 100 đô la cách đây nhiều năm không liên quan gì đến triển vọng tương lai của nó. Ra quyết định dựa trên phân tích dựa trên dự báo tương lai, chứ không phải dựa vào quá khứ.

Thiết lập các quy tắc rõ ràng trước khi đầu tư. Xác định chiến lược thoát ra trước khi mua. Nếu bạn đã xác định sẽ cắt lỗ ở một mức độ nhất định, bạn sẽ ít có khả năng bắt dao đang rơi qua việc trung bình giá cảm tính.

Việc điều hướng thị trường thành công đòi hỏi hơn cả việc nhận biết ẩn dụ — nó đòi hỏi sự kỷ luật trong việc thực sự tránh bắt dao đang rơi khi cảm xúc lên cao và các cơ hội hấp dẫn dường như tràn ngập khắp nơi. Những nhà đầu tư bảo vệ tài sản của mình không phải là người dự đoán chính xác mọi đợt bật tăng, mà là những người có đủ trí tuệ để lùi bước khi thấy nguy hiểm xuất hiện.