Hiểu rõ cơ chế đóng vị thế hợp đồng chênh lệch, bao gồm việc nắm vững cách thức quản lý và thực hiện các lệnh đóng vị thế, mới thực sự giúp nhà giao dịch trở thành người thành thạo và thành công trong thị trường.

Trong thị trường chứng khoán, thị trường hợp đồng tương lai và thậm chí trong giao dịch tiền điện tử, việc đóng vị thế là một khái niệm cực kỳ phổ biến và cốt lõi. Đối với các nhà giao dịch, việc hiểu cơ chế đóng vị thế không chỉ là kỹ năng cơ bản mà còn là yếu tố quyết định lợi nhuận hay thua lỗ. Hợp đồng chênh lệch (CFD) như một công cụ giao dịch phái sinh quan trọng, việc đóng vị thế còn đòi hỏi sự cẩn trọng đặc biệt. Bài viết này sẽ phân tích sâu về bản chất, các loại và rủi ro của việc đóng vị thế, giúp nhà giao dịch xây dựng hệ thống quản lý rủi ro khoa học.

Đóng vị thế trong hợp đồng chênh lệch là gì

Đóng vị thế là hành động chủ động hoặc bị động của nhà giao dịch nhằm kết thúc các vị thế đã mở. Khái niệm này nghe có vẻ đơn giản, nhưng thực tế thao tác lại phức tạp hơn nhiều so với tưởng tượng. Trong giao dịch hợp đồng chênh lệch và các sản phẩm phái sinh khác, việc đóng vị thế không chỉ đơn thuần là “bán ra” — nó còn liên quan đến việc phòng ngừa rủi ro, khóa lợi nhuận hoặc kiểm soát thua lỗ theo nhiều ý nghĩa khác nhau.

Theo nghĩa rộng, đóng vị thế là hoàn toàn chấm dứt các vị thế giao dịch đang nắm giữ, nhưng cách thực hiện cụ thể phụ thuộc vào hướng mở vị thế ban đầu của bạn. Đây cũng là điểm dễ gây nhầm lẫn cho nhiều nhà giao dịch mới vào nghề.

Mua vào và bán ra, ý nghĩa của việc đóng vị thế

Giao dịch hợp đồng chênh lệch cho phép nhà giao dịch chọn mua (long) hoặc bán (short) hai hướng khác nhau. Tương ứng, thao tác đóng vị thế cũng sẽ thay đổi theo.

Logic đóng vị thế mua (long): ban đầu mua để mở vị thế mua, kỳ vọng giá sẽ tăng để kiếm lời, sau đó cần bán ra để đóng vị thế. Nói cách khác, mua rồi sau đó bán chính là đóng vị thế mua.

Logic đóng vị thế bán (short): ngược lại, ban đầu bán để mở vị thế bán, kỳ vọng giá sẽ giảm để kiếm lời, sau đó cần mua để đóng vị thế. Trong trường hợp này, bán rồi sau đó mua chính là đóng vị thế bán.

Hiểu rõ điểm này là cực kỳ quan trọng — hành động cụ thể của việc đóng vị thế phụ thuộc vào hướng mở ban đầu của bạn, chứ không cố định là “bán ra”. Điều này cũng giải thích tại sao trong giao dịch hợp đồng chênh lệch, việc hiểu cơ chế giao dịch hai chiều là điều không thể thiếu để thực hiện đúng thao tác đóng vị thế.

Sự khác biệt giữa đóng vị thế chủ động và bị động

Trong thực tế, cách thực hiện đóng vị thế có thể chia thành hai loại chính.

Đóng vị thế chủ động là do nhà giao dịch tự quyết định thực hiện. Điều này có thể xuất phát từ đánh giá chủ quan về thị trường hoặc do lệnh tự động đóng vị thế đã được thiết lập sẵn được kích hoạt. Ví dụ, một nhà giao dịch dùng 80,000 USD vốn để mua dài hạn BTC, khi giá tăng lên 100,000 USD, anh ta quyết định chủ động đóng vị thế để lấy lợi nhuận. Tương tự, nếu nhà giao dịch đã đặt sẵn lệnh dừng lỗ ở mức 72,000 USD, khi giá giảm đến đó, hệ thống sẽ tự động đóng vị thế để hạn chế thua lỗ. Dù là thủ công hay tự động, miễn là theo kế hoạch giao dịch của nhà giao dịch, đều thuộc loại đóng vị thế chủ động.

Đóng vị thế bị động (cắt lỗ bắt buộc) là kết quả của sự can thiệp chủ động từ hệ thống giao dịch. Trong hợp đồng hợp đồng chênh lệch, khi tài khoản của nhà giao dịch rơi xuống dưới mức duy trì ký quỹ, sàn giao dịch sẽ tự động đóng vị thế để bảo vệ tính ổn định của thị trường. Trong trường hợp này, nhà giao dịch có thể đối mặt với tình trạng thanh lý tài khoản, còn gọi là “bị cháy tài khoản” (爆仓).

Rủi ro tiềm ẩn của việc cắt lỗ bắt buộc

Rủi ro cắt lỗ bắt buộc trong hợp đồng hợp đồng chênh lệch là cao nhất. Lấy ví dụ về BTC, giả sử nhà giao dịch mở vị thế mua với đòn bẩy 5 lần, dùng 500 USD ký quỹ khi giá BTC là 100,000 USD.

Khi giá giảm 10%, tổn thất sẽ bị phóng đại lên 50% (10% × 5), tức là lỗ lũy kế là 250 USD. Dù lúc này tài khoản vẫn chưa bị thanh lý, nhưng rủi ro đã tăng đáng kể.

Nếu giá tiếp tục giảm 20%, về lý thuyết, tổn thất sẽ tăng gấp 100% (20% × 5), nghĩa là toàn bộ ký quỹ sẽ bị mất. Tuy nhiên, trong thực tế, để tránh tình trạng “trượt giá” (lỗ vượt quá số dư ký quỹ, không thể tìm đủ lệnh để đóng vị thế), các sàn thường sẽ kích hoạt cắt lỗ sớm khi lỗ đạt khoảng 80%, dẫn đến nhà giao dịch bị bắt chịu lỗ 400 USD và buộc thoát khỏi vị thế.

Việc này không chỉ đồng nghĩa mất cơ hội kiếm lợi trở lại mà còn có thể gây thiệt hại lớn về vốn. Ngoài hợp đồng vĩnh viễn (không có ngày đáo hạn) của tiền điện tử, các sản phẩm phái sinh như hợp đồng tương lai và quyền chọn thường có ngày hết hạn. Khi hợp đồng đến hạn, hợp đồng chênh lệch và các hợp đồng phái sinh khác sẽ tự động đóng và thanh toán lãi lỗ. Nhà giao dịch có thể mở các hợp đồng mới có kỳ hạn xa hơn trước khi hợp đồng cũ đáo hạn để duy trì vị thế, gọi là “chuyển vị thế” (转仓).

Những nguy hiểm cần tránh khi thực hiện đóng vị thế

Dù đóng vị thế là bước tất yếu trong giao dịch, nhưng quá trình thực hiện cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhà giao dịch cần nhận thức sớm và xây dựng các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Rủi ro trượt giá (slippage) là thách thức phổ biến nhất. Khi thị trường biến động mạnh hoặc thanh khoản thấp, giá thực tế giao dịch có thể lệch khỏi dự kiến. Bạn dự tính đóng vị thế ở mức 100 USD, nhưng thực tế có thể là 98 USD, chênh lệch 2%. Trong thị trường biến động nhanh, trượt giá có thể còn nghiêm trọng hơn.

Rủi ro thanh khoản thấp cũng không thể bỏ qua. Trong các đồng coin ít phổ biến hoặc thị trường có khối lượng giao dịch thấp, lệnh đóng của bạn có thể mất nhiều thời gian để khớp, bỏ lỡ cơ hội thoát hiểm tốt nhất.

Rủi ro hệ thống cũng đe dọa việc thực hiện đóng vị thế. Khi thị trường sụp đổ, sàn có thể kích hoạt cơ chế ngắt quãng (circuit breaker) tạm dừng giao dịch; lỗi hệ thống máy chủ của sàn có thể khiến bạn không thể đặt lệnh; các hạn chế pháp lý có thể cấm các thao tác đóng vị thế của một số mặt hàng. Vào ngày 19/5/2021, thị trường tiền điện tử giảm mạnh, nhiều sàn đã quá tải hệ thống, tạm thời ngưng hoạt động, khiến nhiều nhà giao dịch không thể đóng vị thế kịp thời, phải chịu thiệt hại lớn hơn.

Hạn chế tài khoản cũng là rủi ro tiềm ẩn. Các mặt hàng giao dịch có thể bị đánh dấu là hạn chế, một số hợp đồng tương lai có thể cấm đóng trước khi giao hàng, hành vi bất thường của tài khoản cũng có thể bị phong tỏa.

Thời điểm thích hợp để đóng vị thế

Không ai có thể dự đoán chính xác hướng đi của thị trường, vì vậy câu hỏi “khi nào nên đóng vị thế” hoàn toàn phụ thuộc vào chiến lược giao dịch và khả năng chịu đựng rủi ro của từng cá nhân.

Đạt đến mức giá mục tiêu là thời điểm đóng vị thế rõ ràng nhất. Nếu bạn mua một tài sản với mục tiêu là 100 USD, khi giá chạm mức này, bạn nên kiên quyết đóng vị thế, đừng hy vọng giá sẽ tiếp tục tăng thêm. Nhiều nhà giao dịch vì tham lam đã trả giá đắt ở bước này.

Tuân thủ chặt chẽ chiến lược dừng lỗ (stop-loss) là nguyên tắc kỷ luật quan trọng hơn trong việc đóng vị thế. Nhà giao dịch nên đặt mức dừng lỗ dựa trên mức thua lỗ tối đa có thể chấp nhận, và khi thị trường đi ngược lại dự kiến, phải quyết đoán đóng vị thế. Dừng lỗ không chỉ giúp “bảo vệ” vốn mà còn là công cụ kiểm soát tâm lý hiệu quả nhất, giúp hạn chế thiệt hại và giữ vững tinh thần.

Thay đổi lớn của môi trường thị trường cũng là tín hiệu để đóng vị thế. Các tin xấu đột ngột (như rủi ro doanh nghiệp, khủng hoảng kinh tế toàn cầu) có thể hoàn toàn thay đổi kỳ vọng thị trường. Trong trường hợp này, nên đóng vị thế trước, chờ đợi thị trường rõ ràng hơn rồi mới xem xét vào lại.

Tóm lại

Trong thế giới giao dịch, “vào lệnh” và “kiếm lời” là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Nhà giao dịch thực sự ổn định lợi nhuận không phải vì họ chọn thời điểm vào lệnh tốt nhất, mà vì họ nắm vững cơ chế đóng vị thế và quản lý rủi ro một cách khoa học.

Dù là giao dịch hợp đồng chênh lệch hay các sản phẩm phái sinh khác, việc hiểu bản chất của việc đóng vị thế, nhận diện các rủi ro liên quan và xây dựng quy tắc rõ ràng về đóng vị thế là những bài học bắt buộc để trở thành nhà giao dịch chuyên nghiệp. Giao dịch không phải là cờ bạc, mà là một cuộc chơi dài hạn đòi hỏi kỷ luật, chiến lược và kiên nhẫn. Chỉ khi thực sự hiểu cách đóng vị thế, bạn mới có thể đứng vững trên thị trường.