Dân số Trung Quốc vào khoảng năm 2050: suy giảm dân số và những thực tế kinh tế mới

Vào năm 2025, Trung Quốc đối mặt với một bước ngoặt dân số chưa từng có tiền lệ. Trong khi quốc gia này có khoảng 1,4 tỷ dân vào năm nay, các dự báo mới nhất cho thấy một sự biến đổi sâu sắc về cấu trúc dân số của nước này. Theo báo cáo liên ngành của Đại học Tài chính Nam Tây, Đại học Tsinghua và các tổ chức nghiên cứu khác, dân số Trung Quốc dự kiến sẽ trải qua một quỹ đạo suy giảm chưa từng có trong những thập kỷ tới, hoàn toàn thay đổi cảnh quan kinh tế và xã hội của đất nước.

Các dự báo về dân số: từ 1,4 tỷ xuống 460 triệu

Các nhà nghiên cứu đã mô hình hóa ba kịch bản riêng biệt để hiểu sự phát triển có thể của dân số Trung Quốc. Kịch bản sinh đẻ trung bình (TFR=1.05) dự đoán dân số khoảng 1,25 tỷ vào năm 2050, rồi giảm xuống còn 460 triệu vào năm 2100. Sau năm 2050, sự suy giảm tăng tốc đáng kể, với mức giảm trung bình một tỷ người mỗi 6,85 năm.

Kịch bản sinh đẻ thấp (TFR=0.72) còn bi quan hơn: vào cuối thế kỷ, dân số sẽ chỉ còn 320 triệu, đưa Trung Quốc xuống vị trí thứ bảy trên thế giới, bị vượt qua bởi Ấn Độ, Pakistan và Nigeria. Ngược lại, kịch bản sinh đẻ cao (TFR=1.31) dự đoán 590 triệu dân vào năm 2100, dù vẫn ghi nhận một sự giảm đáng kể.

Những con số này phản ánh một thực tế rõ ràng: dân số của đất nước dần trở lại mức của năm 1950, xóa bỏ 75 năm tăng trưởng dân số liên tục.

Từ tăng trưởng đến giảm dân số: 75 năm biến đổi

Để hiểu rõ quy mô của sự thay đổi, cần xem lại quá trình phát triển dân số qua bảy thập kỷ. Năm 1950, ngay sau khi thành lập Trung Quốc mới, dân số là 552 triệu. Tăng trưởng diễn ra nhanh chóng: cải thiện điều kiện y tế, giảm tỷ lệ tử vong, cùng với sự mở rộng tự nhiên.

Năm 1980, dân số vượt quá 981 triệu. Chính sách kế hoạch hóa gia đình, trở nên bắt buộc, bắt đầu hạn chế tăng trưởng. Đến năm 2000, đất nước đạt 1,263 tỷ dân, và tốc độ tăng dân số giảm rõ rệt. Dưới tác động của “thời kỳ vàng son dân số”, lực lượng lao động đang mở rộng mạnh mẽ, hỗ trợ gánh nặng phụ thuộc còn khá thấp.

Năm 2020, dân số đạt đỉnh 1,411 tỷ rồi bắt đầu giảm nhẹ. Năm 2024, số sinh giảm còn 9,54 triệu, tương đương tỷ lệ sinh chỉ 6,77 ‰. Từ năm 2025, quá trình giảm dân số thực sự bắt đầu hành trình không thể tránh khỏi của mình.

2050 và sau đó: khi tăng trưởng âm trở thành hiện thực

Việc chuyển sang giai đoạn tăng trưởng âm không chỉ là một thống kê dân số đơn thuần: đó là một sự đứt gãy văn minh. Đến năm 2050, theo kịch bản trung tâm, dân số trung bình sẽ còn khoảng 1,25 tỷ, giảm hơn 150 triệu so với năm 2025. Sự chuyển đổi này gây ra một loạt tác động dây chuyền trong toàn bộ nền kinh tế.

Sự lão hóa dân số ngày càng rõ nét cùng với sự suy giảm của tổng dân số. Tỷ lệ người trên 60 tuổi tăng mạnh, trong khi cấu trúc tuổi của dân số đảo chiều. Gánh nặng xã hội tăng theo cấp số nhân: ít lao động hơn phải chăm sóc nhiều người nghỉ hưu hơn.

Bất ổn trong thị trường bất động sản: khác biệt vùng miền và các tác động

Hệ quả rõ ràng đầu tiên của suy giảm dân số là tác động đến lĩnh vực bất động sản. Không còn tăng trưởng dân số, giá nhà không thể duy trì đà tăng trưởng lịch sử. Các đô thị lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải và Thâm Quyến dự kiến sẽ giữ được mức ổn định nhất định nhờ vào liên tục di cư nội địa, duy trì nhu cầu cư trú.

Ngược lại, các thành phố nhỏ và vùng nông thôn sẽ đối mặt với sự sụp đổ của thị trường. Các làng quê, nơi tập trung một lượng lớn di dân tạm thời, nhưng cơ sở dân cư thường xuyên còn thấp, sẽ chứng kiến sự sụp đổ của thị trường bất động sản. Các thành phố cấp thấp, ngoài các khu du lịch, sẽ chứng kiến giá cả và triển vọng tăng trưởng vốn giảm mạnh.

Đối với những người di cư đô thị muốn xây nhà tổ tiên tại quê hương, khuyến nghị rõ ràng: đầu tư bất động sản nông thôn không còn là chiến lược tài sản khả thi nữa. Thay vào đó, tích trữ cho các thế hệ tương lai hơn là giữ vốn trong các tài sản bị mất giá.

Vượt ra khỏi thị trường: áp lực xã hội và dân số

Suy giảm tỷ lệ sinh còn che giấu một thực tế sâu sắc về mặt xã hội và kinh tế. Trái với các xã hội trước đây, nơi mỗi đứa trẻ là một đóng góp kinh tế ròng cho gia đình, hiện đại đã đảo ngược điều này. Ngày nay, nuôi dưỡng một đứa trẻ đòi hỏi đầu tư lớn về giáo dục, y tế và cơ hội, mà không đảm bảo lợi nhuận. Phương trình đảo ngược này tạo ra áp lực tồn tại cho các cặp đôi.

Kinh nghiệm của Hàn Quốc và Nhật Bản là minh chứng rõ ràng. Các quốc gia này, giàu có nhờ nhiều thập kỷ tăng trưởng nhanh, đang đối mặt với một dân số suy giảm tương tự. Áp lực cạnh tranh xã hội, hay gọi là “sự đảo chiều”, khiến các cặp đôi ngần ngại sinh con. Một đứa trẻ không còn là phần cân đối kinh tế gia đình nữa, mà trở thành gánh nặng thêm trong thời kỳ cạnh tranh khốc liệt.

Chu kỳ này tạo ra một vòng luẩn quẩn: áp lực xã hội làm tăng chi phí sinh hoạt, giảm chất lượng cuộc sống của các cặp đôi, khiến họ từ bỏ ý định sinh con. Chu kỳ tự duy trì này tiếp diễn không ngừng.

Các tác động đối với kinh tế và đầu tư

Khi dân số Trung Quốc giảm sau năm 2050, áp lực cạnh tranh của “cuộc đua giàu có” sẽ giảm đi. Ngược lại, sự giảm sút này có thể làm giảm động lực phát triển kinh tế. Các doanh nghiệp nhỏ thiếu khả năng cạnh tranh sẽ biến mất. Tiền lương sẽ tăng do thiếu lao động, làm giảm sức cạnh tranh của xuất khẩu dựa vào lao động giá rẻ. Một tâm lý dần thoái lui khỏi chủ nghĩa vật chất có thể hình thành, làm giảm năng lượng tập thể.

Thị trường chứng khoán Trung Quốc vẫn là một ẩn số. Về lý thuyết, các doanh nghiệp niêm yết đại diện cho các công ty cạnh tranh nhất của đất nước. Thực tế, thị trường hoạt động như một sòng bạc hợp pháp, nơi giá cổ phiếu phụ thuộc vào sự cân bằng giữa các tài khoản mới mở, dòng vốn vào và ra. Một dân số giảm còn có thể đồng nghĩa với ít nhà đầu tư mới hơn, dòng vốn ít hơn, và thị trường kém sôi động hơn.

Điều tương tự cũng áp dụng cho tiền mã hóa. Chu kỳ của thị trường vẫn bị chi phối bởi dòng chảy vốn, theo câu châm ngôn nổi tiếng của Warren Buffett: « Khi người khác tham lam, tôi sợ; khi người khác sợ hãi, tôi muốn mua. » Hiểu rõ động thái này là chìa khóa thành công trong đầu tư, nhưng trước một tương lai dân số bất định như vậy, mọi khoản đầu tư đều trở thành một cược vào điều chưa biết.