Nguyên nhân gốc rễ của con người: Tại sao các vụ tấn công và lừa đảo crypto lại bùng nổ vào năm 2025

Năm 2025 đã trở thành năm có mức thiệt hại lớn nhất trong lịch sử tiền điện tử, nhưng bất ngờ thực sự không đến từ các lỗ hổng mã code bị bỏ quên hay các cuộc tấn công mạng tinh vi vào hạ tầng. Nguyên nhân chính đến từ con người—từ những mật khẩu dễ đoán đến các chiến lược social engineering phức tạp kết hợp trí tuệ nhân tạo. Trong khi các giao thức on-chain ngày càng an toàn hơn, các tội phạm đã chuyển hướng chiến lược, và giờ đây họ tập trung nhiều hơn vào việc lừa đảo nạn nhân qua thao túng tâm lý thay vì khai thác các lỗ hổng kỹ thuật.

Sự chuyển đổi này không phải ngẫu nhiên. Nó phản ánh quá trình phát triển lâu dài của hạ tầng bảo mật blockchain. Tuy mã code ngày càng được bảo vệ tốt hơn, nhưng yếu tố con người vẫn là mục tiêu rõ ràng nhất.

Vượt qua 17 tỷ USD: Thành công của các hacker trong khai thác yếu tố con người

Theo Báo cáo Tội phạm Crypto 2025 của Chainalysis, khoảng 17 tỷ đô la đã bị mất trong lĩnh vực tiền điện tử do các vụ lừa đảo và gian lận phối hợp—một phần lớn trong tổng số thiệt hại của năm 2025. Tuy nhiên, mô hình rõ ràng không chỉ đơn thuần là hack kỹ thuật. Các trò lừa đảo giả mạo chỉ đã tăng trưởng 1,400% so với năm trước, trong khi các scam dựa trên AI tăng nhanh hơn 450% so với phương pháp truyền thống.

Các con số này phản ánh một sự chuyển dịch căn bản: các thủ phạm đã học cách khai thác tâm lý con người hiệu quả hơn là đầu tư vào độ phức tạp kỹ thuật. Yếu tố con người—trust, naivety, urgency, và giới hạn nhận thức—đã trở thành mục tiêu có giá trị hơn bất kỳ lỗ hổng hợp đồng thông minh nào.

Một vụ việc cụ thể và gần đây đã cho thấy quy mô của vấn đề. Tuần trước, nhà nghiên cứu blockchain ZachXBT phát hiện một cuộc tấn công social engineering trong đó hacker đã lấy đi 282 triệu đô la Litecoin và Bitcoin. Nạn nhân mất 2,05 triệu LTC và 1,459 BTC, nhanh chóng được chuyển đổi thành đồng Monero để giữ bí mật danh tính. Phương thức tấn công? Thao túng, mạo danh, và các chiến thuật tâm lý nhắm mục tiêu—tất cả đều quay trở lại yếu tố con người.

Tại sao bảo mật on-chain ngày càng tăng, trong khi thiệt hại vẫn tiếp tục lớn?

Sự nghịch lý này là trung tâm của cuộc thảo luận về an ninh năm 2025. Mitchell Amador, CEO của nền tảng bảo mật on-chain Immunefi, đã trình bày một điểm mấu chốt trong một cuộc phỏng vấn độc quyền: năm 2025 là năm tấn công nhiều nhất, nhưng không phải do mã code thất bại. Các thất bại xuất phát từ các thực hành Web2 trong vận hành—từ việc đánh cắp thông tin đăng nhập, thiết bị bị xâm phạm, nhân viên bị thao túng, đến các đại lý hỗ trợ giả mạo.

“Trong khi năm 2025 là năm tồi tệ nhất về các vụ hack được ghi nhận, nguyên nhân chủ yếu là do thất bại trong vận hành Web2, chứ không phải do mã on-chain,” Amador giải thích. “Mã code đã trở nên an toàn hơn.” Đây là một phân biệt quan trọng mà phần lớn truyền thông chính thống và nhà đầu tư bán lẻ thường không hiểu rõ.

Những hệ quả này trái ngược với trực giác. Nếu yếu tố con người là vấn đề, thì khi các biện pháp kỹ thuật ngày càng vững chắc hơn, thiệt hại không nên gia tăng. Nhưng thực tế lại khác. Khi các giao thức DeFi và hạ tầng on-chain trưởng thành và được bảo vệ, các hacker tự nhiên sẽ chuyển sang con đường ít kháng cự nhất—và con đường đó đầy rẫy các lỗ hổng liên quan đến con người.

“Bảo mật on-chain đang ngày càng được cải thiện,” Amador nói, “và sẽ còn tiếp tục như vậy. Năm 2026 sẽ là năm tốt nhất cho bảo mật mã on-chain.”

Con người là biên giới mới: Social engineering và sự hợp tác của AI

Khi mã code ngày càng khó xâm nhập hơn, các nhà vận hành tinh vi đã đầu tư mạnh vào các phương thức tấn công tập trung vào con người. Yếu tố con người trở thành mục tiêu hấp dẫn hơn vì phần lớn các biện pháp phòng thủ tập trung vào lớp kỹ thuật.

Amador cho biết các cuộc tấn công chính trong năm 2026 và những năm tới sẽ nhằm trực tiếp vào con người. “Vì mã code ngày càng ít dễ bị xâm phạm, các cuộc tấn công chủ yếu sẽ nhắm vào con người,” ông giải thích. “Yếu tố con người là điểm yếu cần các chuyên gia bảo mật on-chain tập trung xử lý.”

Tuy nhiên, xu hướng đáng lo ngại nhất là sự tích hợp AI vào các chiến lược social engineering. AI giúp các scammer mở rộng quy mô các cuộc tấn công giả mạo cá nhân hóa, tạo ra các tin nhắn phishing thuyết phục hơn, và profiling mục tiêu hiệu quả hơn trước đây. Sự kết hợp giữa yếu tố con người và machine learning tạo ra một bề mặt tấn công chưa từng có.

Kinh nghiệm: Khả năng phòng thủ so với khoảng cách tiếp cận

Dù có các công cụ bảo mật sẵn có, phần lớn hệ sinh thái crypto vẫn chưa tận dụng chúng. Hơn 90% dự án có các lỗ hổng nghiêm trọng có thể bị khai thác, nhưng phần lớn không đầu tư vào các cuộc kiểm tra bảo mật đúng chuẩn hoặc hạ tầng phòng thủ.

“Chưa đến 1% ngành công nghiệp sử dụng các biện pháp bảo vệ tường lửa, và chưa đến 10% dùng các công cụ phát hiện AI,” Amador nói. Điều này cho thấy, dù có các giải pháp kỹ thuật, việc áp dụng còn bị cản trở bởi chi phí, độ phức tạp, hoặc thiếu nhận thức—tất cả đều bắt nguồn từ quyết định của con người và thực hành tổ chức.

AI: Chương tiếp theo của các mối đe dọa on-chain

Năm 2026 sẽ là bước ngoặt nhờ sự phổ biến của AI. “Trong năm 2026, AI sẽ thay đổi tốc độ của an ninh cả hai phía,” Amador nói. Các nhà phòng thủ ngày càng dựa vào giám sát và tự động phản ứng dựa trên AI, nhưng đồng thời, các hacker cũng sử dụng các công cụ này để nghiên cứu lỗ hổng, phát triển khai thác, và mở rộng các cuộc social engineering quy mô lớn.

Biên giới mới là các AI on-chain—các hệ thống tự hành đưa ra quyết định và thực hiện các giao dịch mà không cần sự phê duyệt của con người. Các hệ thống này có thể hiệu quả hơn, nhưng cũng đặc biệt dễ bị thao túng nếu các đường truy cập của chúng bị xâm phạm.

“Điều này mở ra một bề mặt tấn công mới,” Amador nói. “Các AI on-chain có thể nhanh hơn và mạnh hơn con người, nhưng chúng cũng có các điểm yếu đặc thù về thao túng các lớp kiểm soát của chúng.”

Yếu tố con người là trung tâm: Cần làm gì?

Bức tranh an ninh năm 2025 đã tiết lộ một chân lý căn bản: yếu tố con người không thể chỉ giải quyết bằng đổi mới kỹ thuật đơn thuần. Cần một chiến lược đa lớp bao gồm thiết kế giao diện người dùng, quản trị doanh nghiệp, hệ thống giám sát theo thời gian thực, và giáo dục cộng đồng.

Ngành công nghiệp crypto đang phát triển như một hệ sinh thái kỹ thuật, nhưng mức độ trưởng thành về bảo mật vẫn chưa đủ để bảo vệ người dùng. Khi hạ tầng on-chain tiếp tục tiến bộ, trọng tâm cần chuyển sang củng cố các lớp con người—quản lý chứng thực, đào tạo nhân viên, kiểm tra an ninh nhà cung cấp, và các chương trình nâng cao nhận thức người dùng.

Dữ liệu từ Chainalysis và các phân tích từ Immunefi đều cho thấy một kết luận chung: cuộc chiến thực sự về bảo mật crypto không phải trong phòng thí nghiệm của các nhà phát triển hay các cuộc kiểm tra mã. Nó diễn ra trong các quyết định vận hành hàng ngày, trong các chương trình đào tạo, trong các mối quan hệ nhà cung cấp, và trong giáo dục người dùng. Chính yếu tố con người sẽ quyết định thắng bại trong cuộc chiến bảo mật này.