Báo cáo tài chính: Loại, phương pháp đọc và ứng dụng trong quyết định đầu tư

Thời đại hiện nay, nhà đầu tư phải đối mặt với lượng thông tin khổng lồ và sự biến động nhanh của thị trường. Dựa vào phân tích kỹ thuật hoặc ý kiến chuyên gia không còn đủ nữa. Thông tin thực từ các báo cáo tài chính trở thành một trong những công cụ quan trọng giúp nhà đầu tư và quản lý đưa ra quyết định hợp lý. Bởi vì báo cáo tài chính thể hiện dữ liệu tài chính thực từ hoạt động của doanh nghiệp trong từng kỳ hạn.

Báo cáo tài chính là gì và có lợi ích gì

Báo cáo tài chính (Financial Statement) là tài liệu tóm tắt dữ liệu tài chính của tổ chức được lập ra để những người quan tâm biết được tình hình tài chính và hiệu quả quản lý của công ty qua các mục như lợi nhuận - thua lỗ, chi phí tiền mặt và tình hình tài chính trong kỳ hạn nhất định.

Doanh nghiệp cần lập báo cáo tài chính để gửi đến các cơ quan nhà nước như Cục Phát triển Thương mại và Cục Thuế. Ngoài ra, còn giúp ban quản trị lập kế hoạch và quyết định về đầu tư, mở rộng kinh doanh hoặc quản lý tài chính trong tương lai một cách hiệu quả.

Các loại báo cáo tài chính và thành phần chính

Báo cáo tài chính gồm 3 loại báo cáo chính, mỗi loại có mục đích khác nhau:

1. Bảng cân đối kế toán (Balance Sheet)

Bảng này giống như chụp nhanh tình hình tài chính của doanh nghiệp vào một ngày nhất định, ví dụ ngày 31 tháng 12 năm 2022, để thể hiện tổng quan về tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu.

Các thành phần của bảng cân đối kế toán gồm:

• Tài sản: Tiền mặt, phải thu khách hàng, vật tư, thiết bị và các tài sản khác
• Nợ phải trả: Các khoản phải trả, vay nợ và các khoản nợ khác
• Vốn chủ sở hữu: Vốn đăng ký, lợi nhuận tích lũy

Ý nghĩa: Nhà đầu tư và chủ nợ có thể đánh giá khả năng thanh toán và sức mạnh tài chính từ bảng này.

2. Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Income Statement)

Khác với bảng cân đối, báo cáo kết quả hoạt động thể hiện kết quả kinh doanh trong một khoảng thời gian, qua đó thể hiện doanh thu, chi phí và lợi nhuận hoặc lỗ ròng phát sinh.

Cách đọc:

• Kiểm tra xu hướng tăng hay giảm của doanh thu
• Phân tích tỷ lệ chi phí so với doanh thu (Khả năng kiểm soát chi phí)
• Đánh giá lợi nhuận ròng và so sánh với các năm trước
• Tính EBITDA (Lợi nhuận trước lãi vay, thuế, khấu hao và phân bổ)

3. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Statement of Cash Flows)

Báo cáo này thể hiện dòng tiền vào và ra khỏi doanh nghiệp trong kỳ hạn nhất định, chia thành 3 hoạt động chính:

• Hoạt động kinh doanh: Tiền mặt từ bán hàng/dịch vụ
• Hoạt động đầu tư: Tiền mặt dùng để mua sắm thiết bị hoặc tiền thu từ bán tài sản
• Hoạt động tài chính: Tiền vay mượn hoặc chi trả cổ tức

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ giúp nhà đầu tư hiểu rõ tình hình thanh khoản của doanh nghiệp và cách sử dụng tiền thật sự, điều này quan trọng hơn số lợi nhuận trong một số trường hợp.

4. Báo cáo thay đổi trong vốn chủ sở hữu (Statement of Changes in Equity)

Báo cáo này ghi nhận các thay đổi trong phần vốn của công ty, bao gồm:

• Phát hành cổ phiếu mới
• Lợi nhuận hoặc lỗ tích lũy
• Chi trả cổ tức
• Thay đổi trong các khoản nợ khác

5. Báo cáo kết quả toàn diện (Comprehensive Income)

Ghi nhận toàn bộ tác động tài chính xảy ra đối với tài sản của tổ chức, bao gồm:

• Lợi nhuận và lỗ ròng: Kết quả hoạt động kinh doanh
• Thay đổi giá trị theo thị trường: Biến động giá trị cổ phiếu hoặc hợp đồng mua bán

Ưu điểm và hạn chế của việc sử dụng báo cáo tài chính

Ưu điểm

• Đánh giá tình hình tài chính rõ ràng: Hiểu rõ sức mạnh hoặc điểm yếu của doanh nghiệp hiện tại
• Lập kế hoạch kinh doanh: Giúp ban quản trị quyết định về đầu tư, mở rộng hoặc kiểm soát chi phí
• Tìm nguồn vốn phù hợp: Dựa vào dữ liệu để xin vay hoặc tìm đối tác đầu tư
• Kiểm tra hiệu quả hoạt động: Biết được lợi nhuận đến từ đâu và tài sản được sử dụng như thế nào
• Lập kế hoạch phát triển trong tương lai: Xác định cơ hội và thách thức trong mở rộng kinh doanh

Hạn chế

• Phức tạp: Các con số nhiều và mối quan hệ phức tạp, đặc biệt trong tổ chức lớn
• Không chính xác tuyệt đối: Một số dữ liệu có thể sai sót hoặc chỉnh sửa sau này
• Chỉ là số liệu: Không thể thể hiện các yếu tố định tính như vấn đề quản lý hay xu hướng thị trường
• So sánh khó khăn: Chính sách kế toán có thể thay đổi, làm dữ liệu năm nay khác năm trước

Cách đọc và phân tích báo cáo tài chính

Các câu hỏi chính cần đặt ra

Khi đọc báo cáo tài chính, hãy tự hỏi:

Về bảng cân đối kế toán:

• Tổng tài sản có giá trị bao nhiêu?
• Nợ phải trả tăng hay giảm so với năm trước?
• Vốn chủ sở hữu tăng hay giảm?

Về báo cáo kết quả hoạt động:

• Doanh thu xu hướng thế nào?
• Chi phí có điểm bất thường không?
• Lợi nhuận ròng tăng hay giảm so với năm trước?

Các tỷ số tài chính:

• Tỷ lệ nợ trên tài sản là bao nhiêu?
• Lợi nhuận ròng là bao nhiêu phần trăm của doanh thu?
• Hiệu quả sử dụng tài sản ra sao?

Các trang web và nguồn dữ liệu

Đối với cổ phiếu Mỹ, bạn có thể tìm các báo cáo tài chính từ:

1. Trang web “Investor Relations” của công ty: như Tesla Investor Relations hoặc Amazon Investor Relations
2. Trang web dữ liệu tài chính: Investing.com, Bloomberg, Reuters, Yahoo Finance, Google Finance
3. Báo cáo phân tích của các nhà phân tích: các nhà phân tích thường viết báo cáo tổng hợp dữ liệu tài chính và đưa ra khuyến nghị
4. Cơ sở dữ liệu của các tổ chức tài chính: Ngân hàng và tổ chức tài chính có dịch vụ Báo cáo nghiên cứu cổ phiếu (Equity Research Reports)

Báo cáo tài chính cho tổ chức phi lợi nhuận

Các tổ chức không nhằm mục đích lợi nhuận như quỹ từ thiện, hiệp hội hoặc tổ chức phát triển (Nonprofit Organizations) cũng cần lập báo cáo tài chính.

Thành phần chính:

• Báo cáo kết quả hoạt động: thể hiện thu nhập (như phí thành viên, quyên góp) và chi phí trong kỳ
• Bảng cân đối kế toán: thể hiện tài sản, nợ phải trả và vốn
• Báo cáo thay đổi trong tài sản ròng: ghi nhận các biến động trong phần tài sản ròng

Ví dụ về báo cáo thu chi của hội:

Tại sao cần nghiên cứu báo cáo tài chính

Nhà đầu tư và quản lý nên nghiên cứu báo cáo tài chính vì các lý do sau:

1. Đánh giá sức mạnh tài chính

Báo cáo tài chính thể hiện rõ doanh nghiệp có tình hình tài chính vững mạnh, có khả năng thanh toán nợ hay không, và tình hình này thay đổi như thế nào theo thời gian.

2. Ra quyết định đầu tư hợp lý

Phân tích khả năng tạo lợi nhuận, tốc độ tăng trưởng và rủi ro tài chính giúp nhà đầu tư quyết định có nên đầu tư vào cổ phiếu hoặc tổ chức đó hay không.

3. Theo dõi hiệu quả quản lý

Kiểm tra xem ban quản trị sử dụng nguồn lực tài chính có hiệu quả không, chi phí có được kiểm soát tốt không, và lợi nhuận có duy trì tăng trưởng bền vững không.

4. Lập kế hoạch quản lý rủi ro

Hiểu các yếu tố tài chính có thể liên quan trong tương lai giúp chuẩn bị và giảm thiểu rủi ro.

5. Đánh giá khả năng tạo giá trị cho cổ đông

Kiểm tra xem doanh nghiệp có tạo ra lợi nhuận và giá trị gia tăng cho cổ đông hay không, để quyết định có nên trả cổ tức hay tiếp tục đầu tư.

Sử dụng CFD để giao dịch cổ phiếu Mỹ sau khi nghiên cứu báo cáo tài chính

Sau khi nghiên cứu và phân tích báo cáo tài chính, nhà đầu tư có thể chọn nhiều phương thức đầu tư:

Đầu tư trực tiếp vào cổ phiếu

Mua cổ phiếu qua nhà môi giới để giữ lâu dài, nhận các quyền lợi như cổ tức, chia tách cổ phiếu

Sử dụng hợp đồng chênh lệch (CFD)

CFD có nhiều lợi ích:

• Đòn bẩy cao: tới 1:20, giúp tăng lợi nhuận so với đầu tư truyền thống
• Giao dịch hai chiều: mua (BUY) hoặc bán (SELL) để kiếm lợi từ xu hướng tăng hoặc giảm
• Không giới hạn: có thể giao dịch trong ngày không giới hạn
• Chi phí thấp: không yêu cầu ký quỹ cao như mua bán truyền thống

So sánh CFD và cổ phiếu truyền thống

Khuyến nghị cho nhà đầu tư

Tỷ lệ đòn bẩy cao là con dao hai lưỡi - có thể làm tăng lợi nhuận, nhưng cũng làm tăng rủi ro thua lỗ. Vì vậy, nhà đầu tư cần:

• Nghiên cứu sử dụng đòn bẩy phù hợp với tình hình
• Hiểu rõ thời điểm thực hiện giao dịch
• Xác định mức rủi ro chấp nhận được
• Thử nghiệm trên tài khoản ảo trước khi giao dịch thật

Tóm lại

Báo cáo tài chính là công cụ quan trọng giúp nhà đầu tư, chủ doanh nghiệp và quản lý đưa ra quyết định và lập kế hoạch hoạt động hợp lý. Nghiên cứu và phân tích báo cáo tài chính đúng cách là bước đầu thành công trong đầu tư.

Nếu doanh nghiệp của bạn không có đội ngũ kế toán hoặc cần dịch vụ chuyên nghiệp, thuê công ty kế toán để lập, kiểm tra và phân tích báo cáo tài chính sẽ giúp đảm bảo dữ liệu chính xác và có thể khai thác tối đa lợi ích.